Sevgili Okur,
Bu yazımı okuyacağınız tarih 1 Mayıs olacak. Kısa bir bakındım; 1886’da başlayan bir hareket, 1889’da uluslararası bir güne dönüşmüş.
Şimdi egzozları süslü zaman makinasıyla günümüze gelelim.
Ofisime birlikte iş yaptığımız bir arkadaşım geldi. Önceden maaşlı çalışıyordu, şimdi kendi işini kurmuş. Ama çalıştığı insanlar aynı, şartlar aynı.
Ona izlediğim bir skeçten bahsettim.
Bir skeçte, piramit inşasında çalışan işçiler ağır şartlardan dolayı yavaş yavaş isyan etmeye başlar. İş durma noktasına gelince bir anlaşma yapılır:
“Özgürlük.”
Teklif kabul edilir.
Artık köle değillerdir.
Ama yapılan iş aynı.
Çalışma saatleri aynı.
Kazanç aynı.
Sadece isim değişmiştir.
Ben bu hikâyeyi amigdalayı kurcalamak için değil, bir sistemi göstermek için anlatıyorum.
Evet, bir sistem var.
Medici Ailesi üzerine biraz bakın. İş gücü açısından bakmanız yeterli. Bu çerçeve, kurulan sistemin işleyişi hakkında insana simsiyah ışıklar tutuyor.
Ve o ışığın altında insan, çoğu zaman mıhlanmış bir tavşan gibi kalıyor.
1886’da Chicago’da insanlar 8 saat çalışma için yürüdü. Aradan geçen onca yıla rağmen hâlâ bu sınırı yakalayamayan milyonlar var.
Ve hâlâ birileri, çalışma düzeninin mimarisini yazıyor.
Buradan yanlış anlaşılmasın. Bu bir işveren eleştirisi değil.
Bu, sistemin nasıl çalıştığını görme meselesi.
Yuval Noah Harari uzun uzun bu düzeni anlatır.
Bugün geldiğimiz noktada sistemin adı değişiyor: otomasyon, yapay zeka…
“İnsan çok güçlüdür” diyen zihin, bu cümleyi cebindeki akıllı cihazdan yazıyor.
Ve oyun masasında köşeler çoktan tutuluyor.
Peki ne yapacağız?
Oturup “sistem bu” deyip kabullenecek miyiz?
Hayır.
Sesler çıkmaya devam edecek.
Çıkmasaydı, insan hâlâ başladığı yerde olurdu.
The Matrix filminde Cypher, gerçeğin sahte olduğunu bilse bile o bifteği yemeyi seçer. Çünkü konfor.
Peki Neo?
Gerçeği seçer.
Ve bedelini öder.
Belki de mesele bu kadar basit:
Konfor mu, gerçek mi?
Sonu mutlu biten bir film gibi değil hayat.
Ama yine de seçim bizim.
1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü’nüzü kutluyorum.
Sağlıcakla.
