Her Gün Geçtiğimiz Yerde

Bir sokağı ilk kez yürürken daha dikkatli bakarız. Pencereler, kapılar, insanların yüzleri, duvarların rengi gözümüze çarpar. Nereden geldiğini bilmediğimiz bir ses bile başımızı çevirmemize yeter. Aynı sokaktan her gün geçmeye başladığımızda ise bir süre sonra yalnızca varacağımız yeri düşünürüz. Bakkalın önündeki sandalyeyi, apartman girişinde bekleyen kediyi, öğleden sonra kaldırıma düşen gölgeyi fark etmeden yürür gideriz.

Sokak hâlâ oradadır. Hayat da bütün ayrıntılarıyla devam eder. Biz artık oradan geçmeyi öğrenmişizdir. Fakat bakmayı biraz unutmuşuzdur.
Fotoğrafla ilgilenen insanlarda sık karşılaştığım bir beklenti var. Güzel fotoğraflar çekebilmek için başka bir yere gitmek gerektiğini düşünüyoruz. Başka bir şehre, başka bir ülkeye, daha etkileyici bir manzaraya… Sanki yaşadığımız yerdeki bütün görüntüler tükenmiş, anlatılacak her şey anlatılmış gibi. Uzakta bizi bekleyen bir fotoğraf olduğuna inanırken yanı başımızdaki hayatı erteliyoruz.

Oysa yabancı bir şehirde heyecanla fotoğrafladığımız pek çok şeyin benzeri kendi sokağımızda da var. Bir pencere önünde oturan insan, dükkânını açan esnaf, otobüs bekleyen kalabalık, yağmurdan sonra parlayan kaldırım… Yolculuk sırasında bunları görmemizi sağlayan şey, biraz da henüz hiçbirine alışmamış olmamız. Yeni bir yerde gözümüz kadar merakımız da çalışıyor.

Fotoğraf eğitimi verirken öğrencilerime zaman zaman aynı yerde biraz daha kalmalarını söylerim. İlk bakışta çekilecek bir şey bulamadıkları yerde. Çünkü çoğumuz bir mekâna gelir gelmez fotoğrafın kendisini göstermesini bekliyoruz. Etkileyici bir ışık, belirgin bir hareket, dikkat çeken bir insan arıyoruz. Bunlardan biri yoksa makineyi indiriyor, yürümeye devam ediyoruz.

Biraz beklediğimizde ise görüntü değişmeye başlıyor. Az önce boş duran kapıdan biri çıkıyor. Rüzgâr perdeyi hareket ettiriyor. Karşıdaki binadan yansıyan ışık, karanlık sandığımız bir yüzeyi aydınlatıyor. Bir insan diğerine dönüyor ve aralarında birkaç saniyelik bir bakış oluşuyor. Bütün bunlar olurken bizim de o yerle ilişkimiz değişiyor. Başlangıçta yalnızca bir duvar gördüğümüz yerde artık ışığın gelişini, insanların geçişini, beklemenin ritmini seçebiliyoruz. Bunun için her zaman uzun saatler gerekmiyor. Bazen birkaç dakika boyunca telefonu cebimizde tutmak bile yeterli oluyor.

Bugün bir yere baktığımızda elimiz neredeyse düşünmeden telefona gidiyor. Görüntüyü kaydediyor, ardından ekrandaki hâlini kontrol ediyoruz. Beğenmediğimizde yeniden çekiyoruz. Bu alışkanlık öylesine hızlandı ki gördüğümüz şeyin karşısında ne hissettiğimizi anlamaya zaman ayırmadan fotoğrafını tamamlayabiliyoruz.

Sonra o kareye baktığımızda tuhaf bir eksiklik hissediyoruz. Her şey yerli yerinde. Renkler güzel, görüntü net, kadraj düzgün. Ama bizi orada durduran duyguyu bulamıyoruz. Belki de o duygunun oluşmasına yetecek kadar kalmadık.

Bir çay ocağını düşünün. Masalar, bardaklar, sandalyeler ve duvarda bir saat… Kapıdan bakıp tek kare çekerek yolunuza devam edebilirsiniz. İçeride biraz oturduğunuzda ise başka ayrıntılar belirir. Çaycının bazı müşterilere sormadan çay getirdiğini görürsünüz. Cam kenarındaki adamın her geçene baktığını, karşısındaki kişinin bardağını iki eliyle tuttuğunu fark edersiniz. Boş görünen bir sandalyenin aslında biraz önce kalkmış birine ait olduğunu öğrenirsiniz.

Çekeceğiniz fotoğrafı bu küçük bilgiler etkiler. Nerede duracağınızı, neyi kadraja alacağınızı, hangi anı bekleyeceğinizi değiştirir. Mekânın içinde zaman geçirdikçe fotoğrafın da bir karşılığı oluşur.

Elbette her fotoğraf için insanlarla konuşmak ya da bir hikâye öğrenmek zorunda değiliz. Bazen yalnızca ışığın bir duvar üzerindeki hareketi bizi durdurur. Fakat onu da görebilmek için dikkatimizi oraya vermemiz gerekir. Gün boyunca binlerce şeye gözümüz değiyor. Çok azının karşısında gerçekten duruyoruz.

Üstelik her gün gördüğümüz şeylerin hep aynı kalacağına dair sessiz bir inancımız var. Köşedeki dükkân yarın da açık olacak. O ağaç gelecek sonbaharda yine sararacak. Kapının önüne sandalyesini koyan komşumuz yine orada oturacak. Bu yüzden bazen fotoğraf çekmeyi bile sonraya bırakıyoruz.

Bir gün dükkânın kepenginde kiralık ilanı görüyoruz. Ağaç kesilmiş oluyor. Sandalye kapının önüne bir daha çıkmıyor. O zaman ne kadar çok bakıp ne kadar az şey hatırladığımızı anlıyoruz.

Fotoğrafın benim için en kıymetli yanlarından biri burada. Yaşarken önemini tam olarak kavrayamadığımız ayrıntılara dikkat etmemizi sağlıyor. Bir masanın etrafındaki oturma düzenine, bir insanın ellerini koyuşuna, evin içine belli bir saatte düşen ışığa… Zaman geçtikçe o küçük ayrıntılar hafızamızda daha büyük bir yer kaplıyor.

Bazen yıllar önce çekilmiş sıradan bir aile fotoğrafını uzun uzun inceleriz. O gün önemsemediğimiz perdeye, masanın üzerindeki bardağa, arka planda yarısı görünen bir yüze takılırız. Fotoğrafın çekildiği gün gözümüzün önünde olan hayat, yıllar sonra bize ayrıntı ayrıntı geri döner. Bugün alıştığımız için görmediğimiz şeylerin yarın ne kadar kıymetli olacağını önceden bilemeyiz.

Bu hafta kendinize küçük bir zaman ayırın. Her gün geçtiğiniz bir sokakta, hep oturduğunuz odada ya da iş yerinizin kapısında birkaç dakika durun. Işığın nereye düştüğüne bakın. İnsanların neyi beklediğini, ellerini nasıl kullandığını, birbirlerine nasıl döndüğünü izleyin. Fotoğraf makineniz yanınızdaysa hemen kaldırmak zorunda değilsiniz.

Belki bir fotoğraf çekersiniz. Belki yalnızca uzun zamandır fark etmediğiniz bir şeyi görürsünüz. Ertesi gün aynı yerden geçerken başınızı o tarafa çevireceğinizi düşünüyorum.