Bu memlekette ayrıcalığın en rahatsız edici yanı, artık bir mahcubiyet bile taşımaması. Herkesin ulaşamayacağı bir imkâna erişmek, övünülecek bir meziyet gibi sunuluyor. Bir zamanlar açıklama gerektiren farklı muamele, şimdi gösterişli fotoğrafların altında pazarlanan bir cazibeye dönüşüyor.
Nuruosmaniye Camii’nin avlusundaki yemekli düğüne ilişkin haberi okurken aklıma takılan buydu. Sözcü’nün haberinde çiçekler, mumlar, süslenmiş davet masaları var. Fakat bütün o hazırlıkların önüne geçen, organizasyon şirketinin kullandığı belirtilen şu cümle: “Sadece çiftimiz için özel ayarlandı.”
Ne kadar tanıdık bir övünme biçimi. Yüzyılların ortak mirası, birilerine kendisini özel hissettirecek hizmetin malzemesine dönüştürülüyor. Tarih de maneviyat da fotoğrafın gösterişini artıran birer aksesuara indirgeniyor. Üstelik sunulan imkânın değeri, başkalarının aynı kapıdan aynı rahatlıkla geçemeyebileceği duygusuyla büyütülüyor.
Şimdi çocuğunu evlendirmek için yıllardır para biriktiren sıradan bir emekliyi düşünün. O da aynı avluya bakıp aynı hayali kursun. Elinde dilekçesiyle kapıyı çalsın. Önüne hangi şartlar konulacak? Başvurmadan önce okuyabileceği, herkese aynı biçimde uygulanan açık bir düzenleme var mı?
Elbette bir tanıtım cümlesinden hareketle kimlerin devreye girdiğini, kimin kimi aradığını bilemeyiz. İzin alınıp alınmadığını, alındıysa hangi koşullarda verildiğini ilgili kurumlar açıklamalı. Diyanet ile Vakıfların kamuoyuna anlatması gereken somut bir süreç var. Ortak bir mekânın kullanımını yönetenler, o kullanımın hesabını da verebilmeli.
Üstelik çözümü herkes aynı düğünü yapabilsin kolaycılığında arayamayız. Tarihî bir ibadethanenin korunması, kullanımına sınır konulmasını gerektirebilir. Eşitliğin ölçüsü, o sınırın herkes için geçerli olmasıdır. Hiçbir telefonun, hiçbir soyadının, hiçbir kabarık cüzdanın başkasına uygulanan kuralı kendisi için esnetememesidir.
Bir ibadethanenin insanları buluşturan, sevinçlerine ve acılarına eşlik eden toplumsal işlevi elbette var. Tam da bu nedenle oradaki kullanımın ortaklık duygusunu güçlendirmesi gerekir. Bir tören, mekânı belirli kişilere mahsusmuş gibi sunmaya başladığında, o duygunun altını oyar.
Caminin insana hatırlatmasını beklediğimiz tevazuyu düşünün. Aynı safta omuz omuza duran insanların, dışarıdaki unvanlarını kapının eşiğinde geride bırakabilmesini… Sonra avluyu tanıtmak için kullanılan o kişiye özel sunum diline bakın. Daha eşiğinde dünyevi üstünlüğümüzü sergilemek istediğimiz bir mekânda, içeride anlatılan eşitliğin inandırıcılığını nasıl koruyacağız?
İnancı temsil etme iddiasındaki kurumların sorumluluğu, söyledikleriyle yaptıkları arasındaki mesafeyi kapatmaktır. Adalet anlatırken kendi tasarrufunu açıklamaktan kaçınan bir yönetim, dinleyenin zihnine uzun vaazlardan daha kalıcı bir soru yerleştirir. İnsan, kendisine öğretilen değerlerin güçlülerin kapısına gelince neden değiştiğini sormaya başladığında, o soruyu güzel sözlerle susturamazsınız.
Gösterişin tuhaf bir iştahı var. Güzel bir yerde bulunmak zamanla yetmiyor; oraya herkesin ulaşamayacağını hissettirmek gerekiyor. Kutsal mekânın itibarı böyle bir arzunun hizmetine verildiğinde, insanın kendini yüceltme hevesi mekânın anlamını gölgeliyor. Tevazunun konuşulduğu yerde üstünlük sergileme ihtiyacının bu kadar rahat dolaşabilmesi, üzerinde düşünülmesi gereken ahlaki bir çelişki.
Yurttaşın izin sürecini sormasında son derece haklı bir sahiplenme var. Kendisine ait saydığı ortak mirasın nasıl yönetildiğini bilmek istiyor. Hangi ölçütlerin uygulandığını, tarihî yapının nasıl korunduğunu öğrenmek istiyor. Bu sorular karşısında verilecek açık bir cevap, kurumların saygınlığını da güçlendirir. Açıklamasız bırakılan her alan ise kuşkuyu besler.
Nuruosmaniye’nin taşları, orada verilen bir davetin çok ötesinde bir geçmişi taşıyor. O geçmişe sahip çıkmak, kubbeyi onarıp avluyu temiz tutmak kadar, mekânın insana ne söylediğini de korumayı gerektirir. Ortak hafızanın itibarı, kişisel ihtişamımızı büyüteceğimiz bir dekor olmamalı.
Böyle görüntülere bakan genç bir insanın aklında ne kalacağını da düşünmek gerekir. Kendisine anlatılan ahlak ile karşısına çıkarılan ayrıcalık arasındaki uçurum, zamanla kurumlara duyduğu güveni aşındırabilir. Bir kez kaybedilen o güveni yeniden kurmak, süslü cümleler kurmaktan çok daha zordur.
Çiçekler solar, masalar toplanır, fotoğraflar başka paylaşımların altında kaybolur. Fakat insanların zihninde o küçük ifade kalır: Size özel. Allah’ın evinde bile ayrıcalığın böylesine rahat reklamı yapılırsa, eşitliği hangi kapıda arayacağız?
