Türkiye, her yıl 29 Ekim’de Cumhuriyet Bayramı’nı kutluyor. 29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet, 2026 yılında 103 yaşına giriyor. Türk milletinin egemenliğini esas alan yeni yönetim biçimi, Millî Mücadele’nin ardından kurulan devletin yönetim sistemini belirledi.
Cumhuriyet’in ilanına giden süreç, Osmanlı Devleti’nin son döneminde yaşanan gelişmeler, Millî Mücadele ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla şekillendi. 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılmasıyla millî egemenlik esasına dayanan yeni bir yönetim dönemi başladı. 1 Kasım 1922’de saltanatın kaldırılması ve Millî Mücadele’nin başarıyla sonuçlanması, Cumhuriyet’e geçişin önünü açan önemli gelişmeler arasında yer aldı.
Cumhuriyet ne zaman ve nasıl ilan edildi?
Cumhuriyet’in ilanına giden süreçte hükümetin kurulmasında yaşanan sorunlar belirleyici oldu. 25 Ekim 1923’te hükümetin istifa etmesinin ardından yeni hükümetin oluşturulmasında güçlük yaşandı.
Mustafa Kemal Atatürk, 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya Köşkü’nde İsmet İnönü ve yakın çalışma arkadaşlarıyla yaptığı görüşmede, “Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz” diyerek kararını açıkladı. Aynı gece İsmet İnönü ile birlikte 1921 Anayasası’nda değişiklik öngören kanun tasarısını hazırladı.
29 Ekim 1923’te TBMM’de görüşülen tasarıyla anayasanın ilgili maddelerinde değişiklik yapılması kararlaştırıldı. “Türkiye Devleti’nin hükümet şekli cumhuriyettir” hükmünü içeren düzenleme, Meclis’te yapılan görüşmelerin ardından kabul edildi.
Saat 20.30’da yapılan oylamada oturuma katılan 158 milletvekilinin tamamının oyuyla Cumhuriyet ilan edildi. Karar, Meclis’te “Yaşasın Cumhuriyet” sesleri ve alkışlarla karşılandı.
Mustafa Kemal Atatürk ilk cumhurbaşkanı seçildi
Cumhuriyet’in ilan edilmesinin ardından cumhurbaşkanlığı seçimine geçildi. TBMM’de yapılan gizli oylamada Mustafa Kemal Atatürk, 158 milletvekilinin tamamının oyunu alarak Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı oldu.
Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte devletin yönetim biçimi açıkça tanımlandı ve hükümet sisteminde değişikliğe gidildi. Yeni düzenlemeye göre cumhurbaşkanı başbakanı atayacak, başbakan da bakanlarını belirleyerek cumhurbaşkanının onayına sunacaktı. Böylece Meclis hükümeti sisteminden parlamenter sisteme geçişin temelleri atıldı.
29 Ekim neden Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanıyor?
29 Ekim, Cumhuriyet’in ilan edildiği tarih olması nedeniyle Türkiye’nin millî bayramlarından biri olarak kabul edildi. Cumhuriyet’in ilanının ardından 29 Ekim 1924’te çeşitli kutlamalar düzenlendi. 29 Ekim’in resmî bayram olarak kabul edilmesine ilişkin düzenleme ise 1925 yılında yapıldı.
Her yıl 29 Ekim’de Türkiye genelinde törenler, geçitler, konserler ve çeşitli etkinlikler düzenleniyor. Cumhuriyet Bayramı, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu ve millî egemenlik ilkesini simgeleyen önemli günlerden biri olarak kutlanıyor.
2026 yılında Cumhuriyet’in ilanının 103’üncü yıl dönümünde de yurt genelinde düzenlenen etkinliklerle 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlanıyor.
