Her yıl 22 Ekim tarihinde idrak edilen Dünya Kekemelik Farkındalık Günü (International Stuttering Awareness Day - ISAD), dünya genelinde yaklaşık 80 milyon kekeme bireyin yaşadığı toplumsal ve duygusal zorluklara dikkat çekmeyi, akıcı konuşma bozukluklarına yönelik önyargıları kırmayı ve toplumsal empatiyi artırmayı hedefleyen uluslararası bir farkındalık hareketidir.
İlk kez 1998 yılında uluslararası örgütlerin ortak kararıyla ilan edilen bu özel gün; sadece bir takvim yaprağı değil, konuşma temposu veya ritmi farklı olan bireylerin seslerini özgürce duyurabilmeleri için küresel bir dayanışma platformudur.
İşte 22 Ekim’in ortaya çıkış hikâyesi, tarihsel süreci, toplumsal etkileri ve akıcı konuşma bozuklukları hakkında doğru bilinen yanlışlar ile az bilinen gerçekler.
ORTAYA ÇIKIŞI
Dünya Kekemelik Farkındalık Günü’nün temelleri, 1990’lı yılların sonunda konuşma ve dil bozuklukları uzmanları ile kekemelik deneyimine sahip bireylerin kurduğu uluslararası sivil toplum kuruluşlarının ortak vizyonuyla atıldı.
-
Fikir Babası ve Kurucu Örgütler: İsveçli aktivist Michael Sugarman'ın öncülüğünde; Uluslararası Kekemelik Derneği (ISA - International Stuttering Association), Uluslararası Akıcılık Derneği (IFA - International Fluency Association) ve Avrupa Kekemelik Dernekleri Birliği (EBSA) güçlerini birleştirdi.
-
1998 Kararı: 1998 yılında yapılan uluslararası konferansta, 22 Ekim tarihi resmi olarak Dünya Kekemelik Farkındalık Günü ilan edildi.
-
Deniz Mavisi Kurdele: Tıpkı diğer toplumsal farkındalık hareketlerinde olduğu gibi, kekemelik farkındalığı için de deniz mavisi kurdele (Sea Green Ribbon) sembol olarak kabul edildi. Mavi renk, bireyin kendisini ifade ederken hissettiği sakinlik ve özgürlüğü temsil eder.
İLAN EDİLİŞİ
22 Ekim’in bir farkındalık günü olarak kabul edilmesinin arkasında yatan temel sosyo-psikolojik sebepler şunlardır:
-
Yanlış Algı ve Mitlerle Mücadele: Kekemeliğin zekâ eksikliği, heyecan, utangaçlık ya da psikolojik bir bozukluk olduğuna dair asılsız mitleri ortadan kaldırmak.
-
Erken Tanı ve Terapiye Erişim: Çocukluk çağında başlayan akıcılık bozukluklarında erken dönem dil ve konuşma terapisinin (DKT) önemine dikkat çekmek.
-
Okul ve İş Hayatında Ayrımcılığı Önlemek: Kekeme bireylerin iş mülakatlarında, eğitim hayatında veya sosyal ilişkilerde maruz kaldığı akran zorbalığı ve akıcılık ayrımcılığının (stutterism) önüne geçmek.
-
Kendini İfade Özgürlüğü: Kekeme bireylere, konuşmalarını tamamlama baskısı yapmadan, sabırla ve saygıyla dinleme kültürünü topluma kazandırmak.
KEKEMELİK NEDİR? NE DEĞİLDİR?
Toplumda doğru sanılan birçok yanlış, kekeme bireylerin günlük yaşamda ek kaygılar yaşamasına neden olmaktadır:
| Yanlış Bilinenler (Mitler) | Tıbbi ve Bilimsel Gerçekler |
| Kekemelik bir akıl veya zekâ geriliğidir. | Kekemeliğin zekâ seviyesiyle hiçbir ilgisi yoktur; nörolojik ve genetik temelli bir durumdur. |
| Kekeme insanlar heyecanlı veya korkak oldukları için kekeler. | Heyecan kekemeliğin sebebi değil, zaman zaman konuşma ritmini etkileyen ikincil bir tetikleyicidir. |
| Kekeme birinin cümlesi onun yerine tamamlanmalıdır. | Cümleyi tamamlamak bireyde yetersizlik hissi yaratır; sabırla sonuna kadar dinlemek gerekir. |
| Korkutulan veya korkan çocuk kekeme olur. | Ani korkular kekemeliği başlatmaz; genetik yatkınlık ve nörogelişimsel faktörler esastır. |
TANINMIŞ KİŞİLER
Kekemelik, bireylerin elde edeceği başarıların veya liderlik vasıflarının önünde bir engel değildir. Tarihte ve günümüzde kekemelik deneyimiyle ilham veren efsanevi isimlerden bazıları:
-
Musa Peygamber: Dini metinlerde ve Kur'an-ı Kerim'de konuşmasında bir tutukluk (bağ) olduğu ve kardeşi Harun'un kendisine yardımcı olarak istendiği aktarılır.
-
Kral VI. George: Birleşik Krallık Kralı. II. Dünya Savaşı sırasında halka hitap edebilmek için Konuşma Terapisti Lionel Logue ile yürüttüğü mücadele, Oscar ödüllü "Zoraki Kral" (The King's Speech) filmine konu olmuştur.
-
Winston Churchill: II. Dünya Savaşı’nın ünlü İngiliz Başbakanı. Konuşma güçlüğüne rağmen tarihin en etkili hatiplerinden biri olmuştur.
-
Joe Biden: ABD’nin 46. Başkanı. Çocukluğunda ve gençliğinde ağır kekemelik yaşadığını, ayna karşısında şiirler okuyarak ve konuşma terapileriyle bunu kontrol etmeyi öğrendiğini açıkça paylaşmıştır.
-
Marilyn Monroe, Rowan Atkinson (Mr. Bean), Ed Sheeran ve Samuel L. Jackson: Sanat ve müzik dünyasında kekemelik deneyimini aşarak küresel ikon haline gelen isimler.
AZ BİLİNENLER
1. Şarkı Söylerken Veya Fısıldarken Kekemelik Neden Kaybolur?
Kekeme bireylerin büyük çoğunluğu şarkı söylerken, fısıldayarak konuşurken, kendi kendine konuşurken veya bir koroda ritim tutarken hiç kekelemezler. Bunun nedeni, şarkı söylerken beynin sağ yarım küresindeki ritim ve melodi merkezlerinin devreye girmesi ve konuşma motor sisteminin farklı bir nörolojik hat kullanmasıdır.
2. Beyin Mimarisi Farklı Çalışır
Nöro-görüntüleme (fMRI) çalışmaları, kekeme bireylerin beynindeki sol serebral korteks (konuşma merkezi) ile motor korteks arasındaki bağlantı yollarının farklı bir işleyişe sahip olduğunu göstermektedir. Konuşma anında beynin sağ yarım küresi kompanse edici bir rol üstlenir.
3. Erkeklerde Kadınlara Göre 4 Kat Daha Yaygın
Çocukluk döneminde akıcılık bozuklukları kız ve erkek çocuklarında eşit oranlarda başlasa da, yaş ilerledikçe kız çocuklarında kendiliğinden düzelme oranı daha yüksektir. Yetişkinlik döneminde kekemelik erkeklerde kadınlara oranla yaklaşık 4 kat daha fazla görülmektedir.
4. "Cümle Tamamlama" Neden Olumsuz Etkiler?
Kekeme bir bireyle konuşurken yapılan en büyük yanlış, onun takıldığı kelimeyi tahmin edip yerine söylemektir. Araştırmalar, cümlenin başkası tarafından tamamlanmasının bireydeki kontrol hissini yok ettiğini ve sosyal kaygıyı artırdığını göstermektedir. En sağlıklı yaklaşım; göz temasını kesmeden, sakince ve acele ettirmeden dinlemektir.
22 Ekim Dünya Kekemelik Farkındalık Günü; her insanın kendi konuşma ritmiyle, kendi ses tonuyla ve kendi zamanlamasıyla dinlenmeyi hak ettiğini bir kez daha tüm dünyaya hatırlatmaktadır.
