Toplum olarak genelde önümüze itilen yapay gündemlerin peşine takılıp can alıcı sorunlarımızı unuturuz. Ekranlar yine benzer bir gündem değişikliğiyle meşgul. Bir yanda Antalya’daki COP31 Zirvesi’nin ışıltılı oturumları, diğer yanda Meclis polemikleri manşetleri işgal ediyor.

Elbette kamuoyunu sarsan büyük fon vurgununu önemsiz görecek değiliz, tutuklu sayısının 120’ye ulaşması, AKP’li eski bakan Fatma Betül Sayan Kaya’nın tutuklanması kritik bir adım olsa da asıl parayı yurt dışına kaçıranların tam listesi henüz ortada yok. Belki o listeyi ve götürülen miktarları öğrenince, şimdiye kadar duyduklarımız devede kulak kalacak. Bu soygunun aydınlatılması ne kadar önemliyse, yurttaşın yaşamını kısıtlayan ve Türkiye’yi dünyadan dışlayan vize krizini konuşmak da o kadar ertelenemez bir görevdir.

BRÜKSEL DUVARI VE BÖLGEDEKİ YALNIZLIK

Avrupa Birliği’nin son raporları acı bir gerçeği belgeliyor. Vize serbestisi için gereken 72 kriterden 6’sı (Terörle Mücadele, Europol İşbirliği, GRECO Tavsiyeleri, Kişisel Veriler, Adli işbirliği ve Geri Kabul) yıllardır inatla tamamlanmıyor. Ankara kendi vize rejimini AB standartlarına uyumlu hale getirmeyi de erteliyor.

Geldiğimiz noktada, Karadağ bordo pasaportlu Türk vatandaşlarına vize zorunluluğu getirirken, Moldova da vizeyi gündemine aldı. Hatta komşumuz Ermenistan bile biyometrik pasaport reformuyla AB ile vize serbestisine bir adım daha yaklaşırken, Türkiye adeta geriye koşuyor. Almanya’nın iş insanlarına sınırlı kolaylık arayışı ya da Bulgaristan’ın komşuluk hatırına vize kolaylığı çabaları, bu derin krizi perdelemeye yetmiyor.

YEŞİL İMTİYAZ

Türkiye ise bu reformları tamamlayıp 85 milyonun önünü açmak yerine, akıl almaz bir biçimde önüne gelen meslek grubuna yeşil pasaport dağıtmaya yönelerek sorunun etrafından dolanıyor. TBMM’ye pilot, hekim, diş hekimi, veteriner, eczacı, mühendis, mimar, öğretmen, muhtar ve mali müşavirler için ayrı ayrı kanun teklifleri sunuldu. Bunlar henüz yasalaşmadı, İçişleri Komisyonu’nda bekliyor.

Sıradan bir yurttaş, 10 yıllık bordo pasaport için 2026 yılı için 14.761 TL (13.410 TL harç + 1.351 TL defter bedeli) ödüyor. 2027 için öngörülen yüzde 27,83’lük değerleme artışıyla bu tutar harç ve defter bedelinde 18.700 TL bandını aşacak, dört kişilik bir ailenin pasaport maliyeti 75 bin liraya dayanacak. Buna randevu çilesi, yüksek vize harçları ve ret risklerini de siz ekleyin. Öte yanda ise tek kuruş harç ödemeyen, yalnızca defter bedelini karşılayıp Schengen bölgesinde kişisel tatillerini vizesiz yapan bir kesim var.

DÜNYADA GÖREV BELGESİ, BİZDE TURİSTİK HEDİYE ÇEKİ

Kamuoyundaki “gelişmiş ülkelerde de özel pasaport var” tezi ise koca bir yanılgıdan ibaret. Çünkü o ülkelerde bu belgeler sınırsız bir imtiyaz değil, katı birer görev belgesidir:

- ABD: Personele Resmî Pasaport (Official Passport, bordo) ile yüklenicilere Hizmet Pasaportu (Service Passport, gri) tahsis eder. Sadece resmî görevde geçerlidir.

- Kanada: Parlamenterler için Özel Pasaport (Special Passport, yeşil) düzenler; kişisel tatilde standart pasaport zorunludur.

- Birleşik Krallık: Resmî görevlilerine Resmî Pasaport (Official Passport) sunar; görev bitince iade edilir.

- Fransa ve Almanya: Fransa’nın siyah kapaklı, Almanya’nın kırmızı kapaklı Hizmet Pasaportları (Passeport de service / Dienstpass) yalnızca devlet görevi için verilir, kişisel seyahatlerde kullanılamaz.

Gördüğünüz gibi emekliye, eşe ve yetişkin çocuklara (25 yaş ile sınırlı) ömür boyu harçsız, vizesiz turistik gezi olanağı tanıyan bir sistem yok.

BÜTÇEDE 120 MİLYAR LİRALIK GEDİK VE KAPIDAKİ TEHLİKE

2025’te yapılan yeşil pasaport başvurusu 796 bini aştı, havuzun 7 milyona dayandığı varsayılıyor. Bu kitlenin ödemediği harçların bütçeye faturası mevcut değerle 90 milyar TL, 2027 yeni değerleme oranlarıyla 115-120 milyar TL civarında olacaktır.

Buna rağmen Meclis İçişleri Komisyonu’nda diş hekimlerinden veterinerlere, pilotlardan mimarlara on meslek grubu için daha yeşil pasaport verilmesi tartışılıyor. Nüfusun neredeyse yüzde 10’una dayanan bu popülizm devam ederse Brüksel’in, “Yeşil pasaporta tanınan Schengen vize muafiyetini askıya almak veya kısıtlamak” gibi bir risk de söz konusu.

YURT DIŞI SEYAHATTE YENİ REKOR

TÜİK’in 2026 üçüncü çeyrek verileri, Türk vatandaşlarının yurt dışı seyahatlerinde yeni bir rekorun kırıldığını ortaya koydu. Temmuz-Ağustos-Eylül döneminde yurt dışına çıkan vatandaş sayısı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 24,2 artarak 4 milyon 202 bine ulaştı.

Bu rakam, çeyreklik bazda tüm zamanların en yüksek seviyesi oldu. Özellikle dikkat çeken nokta ise seyahatlerin amacında yaşanan değişim. Toplam çıkışların yaklaşık yüzde 71’i, yani 2 milyon 983 bini doğrudan tatil ve gezi amacıyla gerçekleştirildi. 2022’nin aynı döneminde bu sayı henüz 1 milyonun altındayken, beş yılda neredeyse üç katına çıkmış durumda. Aynı üç aylık dilimde yurt dışında yapılan harcama da 3 milyar doları aştı. Yurt içi tatil maliyetlerindeki hızlı yükseliş, vatandaşları sınır ötesine itmeye devam ediyor.

Talep bu kadar yüksekken pasaport ve vize maliyeti çok sayıda insanı etkiliyor. Türkiye’nin asgari ücretlisi ve en düşük emekli aylığı alan yurttaşları da böyle yurt dışı gezilerini hak ediyor.

EMEKLİYİ BÖL PARÇALA YÖNET

Şimdilerde, pasaporttaki ayrımcılığın bir benzeri de emekli maaşları üzerinde sahnelenmeye çalışılıyor. Primini ödemiş insanları kategorilere ayıran iktidar tekliflerinden anlıyoruz ki, kazanılmış emekli maaşını hak olmaktan çıkarıp Kemal Kılıçdaroğlu’nun tabiriyle bir “aile maaşı” gibi sosyal yardımına dönüştürme gayretleri var. Böylece olası bir erken seçimde, emeklileri de kendi aralarında bölüp daha kolay yönetmeye çalışacaklar.

ATATÜRK’Ü ANMAK VE FİKİRLERİNİ ANLAMAYA ÇALIŞMAK

Daha iki gün önce 10 Kasım’da Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü andık. İngiltere Başbakanı Churchill’in “Türk ulusunu yeniden dirilten dahi” dediği, ABD Başkanı Roosevelt’in “Çağımızın en büyük lideri” olarak tanımladığı bir kurucunun mirasını taşıyoruz. O dönemin Türk pasaportu, bağımsızlığın onurlu mührüydü. Sormak gerek, Atatürk bugün yaşasaydı, cumhuriyetin pasaportu el kapılarında vize dilenen, kapı duvar konsolosluklarda ezilen bir kağıt parçasına dönüşebilir miydi? Kendi emeklisini sadakaya mahkum eden, vatandaşını “ayrıcalıklılar” ve “seçimden seçime anımsananlar” diye bölen bir anlayışa izin verir miydi?

Çözüm ayrıcalıklı sınıflar icat etmek değil, 6 kriteri tamamlayıp, tüm yurttaşlar için sosyal adaleti sağlayıp al bayraklı Türk pasaportunun itibarını yeniden kazanmaktır.