Kızılay’da otobüsünüzü kaçırdınız. Bir sonraki sefere daha yirmi dakika var. Elinizde iki poşet, oturacak bir yer arıyorsunuz. Karşı kaldırımda bir kafe var. Masalar boş. Birine oturur oturmaz garson menüyü getiriyor. Adam işini yapıyor. Siz de hiç aklınızda yokken çay söylüyorsunuz. Yirmi dakikalığına oturmanın bedeli, bir bardak çay.

Şehrin bize çıkardığı küçük hesaplardan biri bu. Fişte çay yazıyor. Aldığımız şey ise biraz gölge, bir sandalye ve kimsenin başımızda dikilmediği birkaç dakika. Peki cebinde o çayın parası olmayan insan nerede oturacak?

Bu soruyu belediyelerin açılış törenlerinde duymayız. Orada meydanın kaç metrekare olduğu, kaç ağaç dikildiği, zemine hangi taşın döşendiği anlatılır. Tören biter, kürsü sökülür, sandalyeler kamyona yüklenir. Ertesi gün aynı meydandan geçen bir emekli, soluklanmak için çiçekliğin kenarına ilişir. Sandalyeler dün vardı. Bugün adamın oturacağı yer yok.

Ankara Büyükşehir Belediyesi, 2024’te Güvenpark’ı yenilerken anıtın çevresindeki oturma alanlarını da düzenledi. Kızılay gibi insanların otobüsten inip metroya yetiştiği bir yerde bu, yerinde bir tercih. Şimdi aynı dikkati parkın dışına taşıyalım. Otobüsten inen yaşlı bir insan, evine kadar yürüdüğü yolda kaç kez durup dinlenebiliyor? Durakla sağlık ocağı arasında oturacak tek bir yer varsa, o yer nerede? Güneşin altında mı, gölgede mi? Bu sorulara en doğru cevabı, o yolu her gün yürüyenler verir. Dizi ağrıyan biri, evden çıkarken yolun uzunluğunu da yol üstünde kaç kez oturabileceğini de hesap eder. Biz o hesabı çoğu zaman duymayız.

Bir bankı nereye koyduğunuz, kimi düşündüğünüzü ele verir. Dik bir yokuşun sonuna koyarsanız oraya kadar çıkabilenleri düşünmüşsünüzdür. Yarı yola koyarsanız çıkmakta zorlananları da hesaba katmışsınızdır. Parkın içinde arkalıklı banklar bulunabilir. Ama oraya ulaşmak için tekerlekli sandalyeyle yüksek bir kaldırım aşmak gerekiyorsa, parkın girişindeki “Hoş geldiniz” tabelası kimi karşılıyor? Kaldırımı aşabilenleri, elbette.

İşin bir de kimseye hesap vermeden oturma tarafı var. Bir öğrenci çantasından çıkardığı sandviçi yiyebilir, bir emekli gazetesini okuyabilir, iki komşu ayaküstü başladıkları sohbeti oturarak sürdürebilir. Yanlarına kimse gelip bir şey isteyip istemediklerini sormaz. Aynı bankı paylaşmak için aynı mahallede oturmaları, birbirlerini tanımaları veya ceplerinde aynı miktarda para taşımaları gerekmez.

Bir meydanın projesi hazırlanırken oradan geçen insanları saymak kolay. Orada duramayanları fark etmek içinse gidip biraz beklemek gerekiyor. Kaldırımın kenarında poşetlerini yere bırakan kadına, durağın demirine yaslanan adama, çocuğunu kucağından indirmeden otobüs bekleyen anneye bakın. Bir bankın yerini belirlemek için bazen en iyi çizim, insanların mecburen durduğu yerleri bir haritada işaretlemektir. Yapılan işi değerlendirmek için de bir ay sonra dönüp o bankta kimin oturduğuna bakmak gerekir.

Belediyeler yeni bir meydanı tanıtırken o meydanın ne kadar büyük olduğunu söylüyor. Benim aklımda daha basit bir ölçü var. Gidin, cebinizden beş kuruş çıkarmadan orada yarım saat geçirmeyi deneyin. Üstelik bunu güneşli bir günde yapın. Kendinize gölgede bir yer bulabiliyor musunuz? Yanınıza biri oturduğunda ikiniz de rahat edebiliyor musunuz? Bütün bunları yapabilmek için sonunda bir çay söylemeniz gerekiyorsa, o meydanın büyüklüğünü bir daha düşünün.