Emeklilik, insanın çalışma hayatı boyunca verdiği emeğin, ödediği primlerin ve yıllarca yaptığı fedakârlıkların karşılığını alma hakkıdır. İnsanlar gençliklerini ve en güzel yıllarını üretime ayırır; sağlıklı oldukları dönemde primlerini öder, yaşlandıklarında ise insanca yaşayabilecekleri bir gelire kavuşmayı bekler. Emeklilik bir sosyal yardım değil, kazanılmış bir sosyal güvenlik hakkıdır.

Ancak hükümetin 2027 Ocak ayından itibaren uygulamaya koymayı planladığı emekli maaşı düzenlemesi, bu hakkın nasıl ele alınacağı konusunda ciddi soru işaretleri doğuruyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 26 Ekim’de emeklilerin durumunu iyileştirecek mali imkânların oluşturulduğunu açıklamasının ardından, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan da 3 Kasım’da TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda mevcut yasal artışlara ilave iyileştirmeler üzerinde çalışıldığını duyurdu. Bakan, emekliler arasındaki gelir farklılıklarının gözetileceğini ve düzenlemenin Ocak 2027’de yürürlüğe girmesinin hedeflendiğini belirtti.

Basına yansıyan değerlendirmelerde ise 65 yaş ve üzerindeki emeklilere daha fazla refah payı verilmesi; çalışma durumu, ev sahipliği, ek gelir ve hane gelirinin dikkate alınması gibi seçenekler gündeme geldi. Henüz kesinleşmiş bir düzenleme bulunmuyor. Ancak tartışılan yaklaşımın kendisi bile önemli bir soruyu beraberinde getiriyor. Emeklilik hakkı, kişinin yaşına ve sosyal durumuna göre yeniden mi tanımlanacak?

Elbette 65 yaşını geçmiş, çalışamayacak durumda olan ve başka geliri bulunmayan emeklilere daha fazla destek verilmesine kimse karşı çıkamaz. Ancak bunun yolu diğer emeklilerin enflasyon karşısında eriyen maaşlarını kaderine terk etmek midir?

65 yaşın altındaki emekli de yıllarca çalışmış, prim ödemiş, üretmiş ve emeklilik hakkını kazanmıştır. Üstelik bugün emekli maaşıyla geçinemediği için yeniden çalışmak zorunda kalan milyonlarca insan var. Bir emeklinin çalışıyor olması, emekli maaşının artırılmasına daha az ihtiyaç duyduğu anlamına gelmez. Çalışmak bir refah göstergesi değil, çoğu zaman geçim zorunluluğudur.

Daha da önemlisi, emeklilik hakkını yoksullukla törpüleyip ardından yaş ve muhtaçlık kriterlerine göre yardım dağıtmak, sosyal devlet anlayışının özünü zedeler.

Çünkü primli sosyal güvenlik sistemi bir lütuf veya devletin iyi niyetine bağlı bir ödeme değildir. Çalışanın yıllarca ödediği primler karşılığında kazandığı, kanunlarla güvence altına alınmış bir haktır. Bu hakkın ekonomik değerini korumak devletin sosyal güvenlik sorumluluğudur.

Emeklinin hak ettiği aylıkla insanca yaşaması mümkün olmaktan çıkarılır, ardından yaşına, ev sahibi olup olmamasına, çalışıp çalışmamasına ve hane gelirine bakılarak ilave ödeme yapılması öngörülürse emeklilik hakkının niteliği değişmeye başlar. Hak, giderek bir sosyal yardım uygulamasına; güvence, idarenin tercihine; kazanılmış hak ise gelecekte yapılması beklenen bir iyileştirmenin niyetine dönüşür.

Bu yaklaşım, Anayasa’nın 2. maddesinde tanımlanan sosyal hukuk devleti ilkesi ve 60. maddesinde güvence altına alınan sosyal güvenlik hakkıyla birlikte değerlendirilmelidir. Anayasa’nın 61. maddesi yaşlıların korunmasını ve onlara devlet yardımı sağlanmasını ayrıca düzenler. Ancak yaşlılara yönelik sosyal yardım yükümlülüğü, prim ödeyerek emeklilik hakkı kazanmış insanların sosyal güvenlik haklarının yerine geçemez.

Nitekim 2022 sayılı Kanun kapsamında verilen yaşlılık aylığı ile prim esaslı SGK emekli aylığı aynı şey değildir. Birincisi muhtaçlık koşullarına bağlı sosyal yardım, ikincisi ise çalışma ve prim ödeme geçmişinden doğan sosyal güvenlik hakkıdır. Sosyal yardım, sosyal güvenliğin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Gerçek adalet, emeklileri yaşlarına göre birbirinden ayırmak değil, herkesin kazanılmış emeklilik hakkını korumak ve insanca yaşayabileceği bir gelir düzeyini sağlamaktır. Düşük gelirli, yalnız yaşayan, kirada oturan veya sağlık nedeniyle çalışamayan emekliye elbette ilave sosyal destek verilmelidir. Fakat bu destek, diğer emeklilerin enflasyon karşısındaki kayıplarının yerine geçirilmemelidir.

Unutulmamalıdır ki emekliler, bu ülkenin geçmişteki üretim gücü, bugünkü toplumsal hafızası ve gelecek kuşaklara bıraktığı emeğin temsilcileridir. Onları yaşlarına göre sınıflandırıp birbirleriyle karşı karşıya getirmek yerine, emeklilik hakkını güçlendirmek gerekir.
Hükümetin önündeki tercih aslında çok açık: Emekliyi bir sosyal yardım kalemine mi dönüştüreceğiz, yoksa yıllarca çalışarak kazandığı hakkın karşılığını almasını mı sağlayacağız?

Sosyal devlet, önce insanı yoksullaştırıp sonra ona yardım eden devlet değildir. Sosyal devlet, insanın çalışırken kazandığı hakkı yaşlandığında da koruyabilen devlettir.

Emekli maaşına veda edip yaşlılık maaşına merhaba demek istemiyor emekliler. Emekliler, ödediği primlerin ve verdiği emeğin karşılığı olan onurlu bir emeklilik istiyor.