"Büyüme üretimin parasal karşılığının 'ne kadar' arttığını söylerken; kalkınma, bu artışın 'kime ne yarar' sağladığını gösterir."
Kapitalist dünyanın bütün iktidarları, televizyonları, radyoları ve gazeteleriyle sürekli aynı zafer çığlıklarını atarlar: "Ekonomimiz şu kadar büyüdü, çarklar dönüyor!"
Parıltılı rakamlarla süslenip “kalkınıyoruz” diye yinelenen "büyüme" söylemi, emekçi halkın payına sabır ve fedakârlık düşen kolektif bir illüzyondan başka bir şey değildir aslında. Çünkü kapitalist düzende GSYH (Gayri Safi Yurtiçi Hasıla) artarken, gerçekte büyüyen toplumun refahı değil; yalnızca sermayenin kârı ve emekçinin sırtındaki artı-değer sömürüsüdür. Dolayısıyla ortada bir kalkınan varsa, onlar ülke nüfusunun büyük çoğunluğunu oluşturan emekçi kitleler değil, yalnızca küçük bir azınlık olan kapitalistlerden oluşan sermaye sınıfıdır.
Bu düzende "büyüme" ile insani gelişmeyi ifade eden "kalkınma" kavramlarının bilerek birbirine karıştırılması ideolojik bir zorunluluktur. Ekonomik büyüme sayesinde, sermaye birikimi kendi rekorlarını kırarken, iktidarlarca uygulanan para/maliye politikalarıyla emekçinin gerçek ücretleri (satın alma gücü) erir ve iş güvencesizliği her geçen gün artar. Bu gelişme, sistemin yapısal çelişkisinin en açık görünümüdür.
EKONOMİK BÜYÜME NEDİR?
En yalın tanımıyla büyüme, “bir ülkenin sınırları içinde belirli bir dönemde -örneğin bir yıl içinde- üretilen tüm mal ve hizmetlerin parasal değerindeki (Gayri Safi Yurtiçi Hasıla-GSYH) toplam sayısal/niceliksel artıştır”.
Fabrikalardaki çarkların daha hızlı dönmesi, limanlardan daha çok ihracat yapılması, daha çok turiste hizmet sunulması ve tüm emekçilerin daha yoğun çalıştırılması; böylece artı değer sömürüsünün daha da artması vs. bu sayısal değeri büyütür.
Tüm ülkelerde her yıl hesaplanıp yayımlanan bu oran “pastanın” büyüdüğünü gösterse de pastanın nasıl bölüşüldüğü, büyük ve küçük parçaları kimlerin aldığı, pastayı üreten emekçinin payına ne düştüğü hakkında herhangi bir bilgi vermez.
PEKİ, KALKINMA NEDİR?
Kalkınma “sayısal” değil, ülkedeki insanların ve toplumun yaşamını etkileyen; sosyal, kültürel, siyasi ve ekonomik yapıda gerçekleşen “niteliksel” değişimdir. Ülkedeki zenginleşmenin halka nasıl yansıdığıdır. İnsanların yaşam standardının ve refah düzeyinin; iş güvencesinin, satın alma gücünün artışı, ücretsiz nitelikli eğitim ve sağlık hizmetlerinin yaygınlaşmasıdır. Kalkınma, doğumda beklenen sağlıklı yaşam süresi ve insana yaraşır yaşam standartlarına göre belirlenen İnsani Gelişme Endeksi (İGE) gibi dönemsel izlemelerle saptanır.
Kısaca; büyüme üretimin parasal karşılığının "ne kadar" arttığını söylerken, kalkınma, “kime ne yarar sağladığını” gösterir. Büyümenin ölçütü “para”, kalkınmanın ölçütü ise üretici güç olan emekçi halkın “insanca yaşam standardıdır”.
Bu nedenle; büyüme, GSYİH’deki artış ve kişi başına düşen milli gelirle her yıl kolayca ölçülürken, kalkınma, dönemsel izlemelerle saptanan “İnsani Gelişme Endeksine (İGE)” göre belirlenir.
İDEOLOJİK ÖRTÜ: Söylemler ve Gerçekler
GSYH ve milli gelir artışı gibi makroekonomik veriler, zenginliğin emekçi halkın aleyhine olacak şekilde nasıl bölüşüldüğünü ustaca gizleyen ideolojik birer örtüdür.
- Kapitalist sistemin liberal iktisatçıları ve ülke yöneticileri, "ekonomik büyümeyle" övünürken, artı değer sömürüsü o oranda artar ve emekçinin cebindeki para sürekli erir. Büyüyen ekonomide kişi başına düşen milli gelir artışını günlerce anlatanlar, emeğin aldığı payın gerilediğinden hemen hiç söz etmezler.
- Kapitalist sistemde büyüme, emeğin daha da ucuzlaması anlamına gelir. Mal ve hizmet üretimindeki artış (büyüme) rekorlar kırarken, sistemin doğası gereği işçinin aynı ücretle daha çok ürettiği birim ürün içindeki emek maliyeti düşer, artı-değer sömürüsü katlanır ve emekçinin satın alma gücü azalır. Bu süreçte ezilen ücretler sistemi ayakta tutan temel enerji kaynağıdır.
- Mal ve hizmetleri üreten işçinin ücreti asla büyüme oranında artmaz. Bu nedenle, yıllara yayılan büyüme oranı grafikleri aslında “emeğin gasp edilen payının” bir tablosu olarak okunmalıdır.
- Kapitalist dünyada ya da ülke özelinde ortaya çıkan ekonomik krizler yaşandığında, büyümenin sağladığı kazançları emekçilerle paylaşmaya yanaşmayanlar, ülkedeki herkesin "aynı gemide olduğu” masalını anlatır, halktan “fedakârlık yapmasını" isterler.
Emekçi kitleler bu sisteme asla mahkûm değildir.
ÇÖZÜM: Ekonomi Gemisinde Bulunmayı Reddetmek ve Siyasi Alternatif
Bütün bu gerçekler ışığında, emekçilerin izleyeceği tek akılcı tutum, büyürken sermayenin olan ama küçülürken ya da kriz dönemlerinde halkı da çağırdıkları o ekonomi gemisine binmeyi reddetmektir.
Bu tutum, “kurulu düzenin” sınırlarını aşan ve gerçek kalkınmayı sağlayacak, emekçiler kadar tüm dünya halklarını da doğayla barışık, adaletle, insanın temel hak ve özgürlükleriyle donanmış yeni bir toplumsal düzene değin götürecek yolun başlangıç noktasıdır.
Akılcı düşünce, ancak emekçi halkın iktidarıyla kurulacak böyle bir düzende üretim araçları ve yaratılan bütün maddi zenginliklerin doğayla uyumlu ve planlı biçimde; ücretsiz sağlık, ücretsiz eğitim, güvenceli yaşam gibi insan onuruna yakışan amaçlar için kullanılabileceğini ve herkesin ihtiyaçlarını karşılayan refah toplumuna ulaşılacağını gösteriyor.
Demek ki çözüm emekçi kitlelerin elindedir.
Bu bilinçle örgütlenen ve mevcut düzene karşı güçlü bir siyasi iktidar alternatifi yaratan emekçiler pekâlâ bunu başarabilirler.
