Bir şirketin yıllardır süren davayı kazandığı hafta, sürücüsüz bir araç tanıtması tesadüf olamaz. Martı'nın RoboMartı'yı duyurması, tam da TAG davasının şirket lehine sonuçlanmasının hemen ardına denk geldi. Mesaj açık: "Bugünün tartışmasını kazandık, yarının tartışmasını biz başlatıyoruz."

Tanıtılanlar etkileyici. Kameralar, lidar ve radar sensörleriyle çevresini 360 derece algılayan, yapay zekâyla yönetilen yeşil bir araç. Ama bir gerçek var: ne zaman hizmete gireceği, hangi şehirde çalışacağı, kaç liraya binileceği henüz belli değil. Yani elimizde bir ürün değil, bir vizyon var. Teknoloji dünyasında vizyonla ürün arasındaki mesafe bazen iki yıl, bazen hiçbir zaman olur.

İlk günden değil, araç şehir trafiğinde bir süre sınandıktan sonra bu teknolojiyi ben de deneyimlemek isterim. Çünkü bir teknolojinin ne kadar güvenilir olduğunu laboratuvardaki testler değil, sokaktaki hata oranı gösterir. Dünyanın en olgun örneği sayılan Waymo'ya bakalım. Şirketin kendi verilerine göre 270 milyon milde insan sürücülere kıyasla yaralanmalı kazalarda %82 azalma var. Bağımsız bir çalışma da mil başına kaza oranının insan sürücülere göre %68 daha düşük olduğunu söylüyor. Ancak aynı Waymo'nun karşı şeride girdiği, ters yönde ilerlediği görüntüler de internette dolaşıyor. Birinde bir araç, Dünya Kupası trafiğinin ortasında yanlış şeritte karşıdan gelen araçlara doğru gidiyor. Bir diğerinde, yol çalışması tabelaları sistemi öyle şaşırtıyor ki araç ters yöne giriyor.

Bu görüntüler istatistiklerle çelişmiyor, ama bir şeyi hatırlatıyor: kaza oranı ile hata oranı aynı şey değil. Karşı şeride girip kimseye çarpmadan geri dönen bir araç kaza listesine girmez, ama o birkaç saniyede karşıdan gelen sürücünün yaşadığı korku gerçektir. Üstelik bu tür bir sistem arızası, şanssız bir anda ölümle bile sonuçlanabilecek türdendir. Çünkü hata yapan şey bir insan değil, binlerce aracı aynı anda yöneten bir yazılım.

Meseleye iki cepheden bakmak lazım. Birincisi teknoloji: Seviye 4 otonomi, belirli koşullarda insana ihtiyaç duymadan sürüş demek. Ama İstanbul'un trafiği, yayaların ışığa bakmadan geçtiği caddeler, çift sıra park edilmiş araçlar ve belirsiz şerit çizgileri, Kaliforniya'nın düzenli yollarına göre çok farklı bir sınav. Waymo'yu yol çalışması ve geçici tabelalar şaşırtabiliyorsa, bizim yollarımızdaki "doğaçlama" trafik düzeni için ne demeli? Bir robotun kuralları bilmesi ile bizim trafiğimizi anlaması aynı şey değil.

İkincisi hukuk ve toplum: Taksicilerle dört yıl uğraşmış bir sektörde, sürücüsüz araç yeni bir kavga demek. Kaza olursa sorumlu kim? Yazılım şirketi mi, araç sahibi mi, platform mu? Sigorta nasıl çalışacak? Mevzuatımız direksiyonda bir insan olduğunu varsayıyor. Peki direksiyon yoksa?

Bir de en az konuşulan boyut var: istihdam. Platformlar bugün binlerce insana geçim kapısı oldu. Sürücüsüz araç, uzun vadede bu kapıyı kapatabilir. Teknolojiyi alkışlarken bu soruyu sormazsak, yarın çok geç kalırız.

Yine de karamsar değilim. Yerli bir girişimin bu alanda iddialı bir adım atması, teknoloji tüketicisi olmaktan üreticisi olmaya doğru bir işaret olabilir. Ancak net bir soru var: bu araç gerçekten Martı'nın kendi mühendislik ürünü mü, yoksa yurt dışından gelen bir teknolojinin Türkiye vitrini mi? Cevap, bu hikâyenin ne kadar "yerli" olduğunu belirleyecek.

Sonuç olarak RoboMartı bir müjde mi, yoksa iyi hazırlanmış bir tanıtım filmi mi? Bunu ancak ilk yolcu o araca bindiğinde anlayacağız. O güne kadar heyecanlı, ama temkinli olmakta fayda var.