Sevgili okurlarım, bu hafta köşemde sizlere artık yalnızca cüzdanımızı değil, evlerimizin huzurunu da tüketen bir meseleden söz etmek istiyorum: Hedeflenen enflasyonla yaşadığımız enflasyon arasındaki farktan. Rakamlar açıklanıyor, tahminler değişiyor, maaşlara zam yapılıyor. Ama ay sonunda mutfak masasına oturan ailelerin hesabı bir türlü tutmuyor.

Bir yılın başında fiyatların belli oranda artacağı öngörülüyor. Ücret pazarlıklarında bu beklenti de konuşuluyor. Sonra hayat başka türlü akıyor. Kira yükseliyor, pazar pahalanıyor, ulaşım masrafı büyüyor. Tahmin tutmadığında aradaki farkı önce kim ödüyor, biliyor musunuz? Maaşı aynı kalan insan.

Üstelik enflasyonun düşmesi, fiyatların geriye dönmesi demek değil. Geçen ay yüz liraya aldığımız bir ürün bugün yüz otuz liraysa, artış hızı yavaşlasa bile o ürünün fiyatı kendiliğinden yüz liraya inmiyor. Bunu bilmek önemli. Çünkü vatandaşın derdi açıklanan oranın yönü değil, elindeki paranın ne kadarına yettiği.

Bir emekli düşünün. Maaşı yattığında önce kirayı, sonra faturaları ayırıyor. İlaçlarını alırken eczanede duraksıyor. Torunu geldiğinde cebine harçlık koymak istiyor ama elini uzatamıyor. Bir ömür çalışmış insanın, sevdiğine küçük bir hediye alabilmek için bile hesap yapması insanın içini acıtıyor.

Bir asgari ücretli düşünün. Sabah karanlığında yola çıkıyor, akşam yorgun argın dönüyor. Çocuğu okul gezisine katılmak istiyor. “Bu ay olmaz” diyor. Çocuk susuyor, baba susuyor. O evde aslında herkes aynı şeyi düşünüyor: Bir sonraki zam gelene kadar nasıl dayanacağız?

Bir de memurlarımız var. Öğretmen, hemşire, masa başında çalışan kamu görevlisi… Herkesin gideri başka, fakat marketteki etiket kimseye mesleğini sormuyor. Maaş güncellemesinin takvimini beklerken fiyatlar beklemiyor. Bugün alınamayan ayakkabı, ertelenen diş tedavisi, ödenemeyen borç, ailelerin hayatında gerçek bir iz bırakıyor.

Burada önemli bir ayrıntıyı doğru anlatalım. Memur maaşlarında ve bazı emekli aylıklarında gerçekleşen enflasyona bağlı fark ödemeleri bulunuyor. Asgari ücrette ise böyle otomatik bir telafi sistemi yok. Ayrıca fark ödenmesi, kaybın yaşandığı ayları geri getirmiyor. İnsan altı ay boyunca borçlanmışsa, sonradan gelen para yalnızca hesabın bir bölümünü kapatabiliyor.

Bu yüzden “Enflasyon farkı verildi, mesele bitti” demek kolay değil. O fark bir ödül, bir iyilik, bir lütuf değil. Hayat pahalandığı için eksilen alım gücünün karşılığı. Üstelik herkesin harcama sepeti aynı değil. Gelirinin büyük kısmını kiraya ve gıdaya ayıran bir aile, genel enflasyon oranı gerilese bile kendi bütçesinde daha ağır bir yük hissedebilir.

Geçen gün pazarda gördüğüm manzara aklımdan çıkmıyor. Yaşlı bir kadın domatesleri tek tek seçiyordu. Satıcıyla tartışmıyor, pazarlık bile etmiyordu. Sadece avucundaki paraya bakıp poşete koyduklarının bir kısmını geri bıraktı. Belki evinde onu bekleyen biri vardı. Belki de tek başınaydı. Ama o anda asıl eksilen domates değil, gönül rahatlığıydı.

Bir de sessizce büyüyen utanç duygusu var. İnsan yıllarca çalışıyor, vergisini ödüyor, çocuk büyütüyor. Sonra market kasasında kartı yetersiz bakiye uyarısı verince arkasındaki sıraya bakamıyor. Oysa utanması gereken, geçinmek için uğraşan insan değil. Böyle anlarda birbirimize kızmak yerine bu düzenin neden insanları bu kadar sıkıştırdığını sormamız gerekiyor.

Düşünün, bir aile eskiden ayda bir kez dışarıda yemek yiyebiliyordu. Şimdi o parayı mutfak alışverişine ayırıyor. Bir emekli dostlarıyla buluşmayı bırakıyor, çünkü çay parasını bile hesaplıyor. Bunlar istatistiklerde ayrı bir satır olarak görünmüyor. Ama insanların hayatından eksilen küçük sevinçler birikince büyük bir yorgunluğa dönüşüyor.

Ücretleri konuşurken yalnızca oranları değil, o oranların kimin hayatına nasıl dokunduğunu da sormalıyız. Kiracıyla ev sahibi aynı durumda değil. Tek maaşla üç çocuk büyüten aileyle iki geliri olan evin yükü aynı değil. Adalet, bu farkları görerek başlar. İnsanların sabrı sonsuz değil; fakat onurlu yaşama isteği derece haklı.

Maaş artışı konuşulmaya başlandığında etiketlerin de artacağı korkusu var. Elbette her fiyat yükselişini ücret zammına bağlamak doğru değil; maliyetler, üretim, kur ve beklentiler de etkili. Yine de denetimin, rekabetin ve fiyat istikrarının sağlanmadığı yerde zam haberi sevinçten çok endişe doğuruyor. İnsan “Alacağım para daha elime geçmeden eriyecek mi?” diye soruyor.

Çözüm yalnızca daha yüksek zam oranı açıklamak olamaz. Gerçekleşen kayıpların zamanında dikkate alınması, düşük gelirlinin korunması, temel ihtiyaçların erişilebilir kalması gerekiyor. Ücret artışının ne zaman yapıldığı da en az miktarı kadar önemli. Çünkü ev sahibine “Tahminler güncellensin, kirayı sonra ödeyeyim” diyemiyoruz. Çocuğun beslenme çantasını da altı ay erteleyemiyoruz.

Bir ülkenin ekonomik başarısını elbette verilerle izleyeceğiz. Ama o verilerin karşılığını insanların hayatında da görmeliyiz. Emekli evladından para istemeden yaşayabilmeli. Asgari ücretli çalıştığı hâlde borç batağına saplanmamalı. Memur, ayın ortasında kredi kartına sığınmamalı. Hiçbir çocuk evdeki hesap yüzünden kendisini yük gibi hissetmemeli.

Hedefler tutmayabilir; ekonomi bazen beklenmedik gelişmeler yaşar. Önemli olan, yanılan tahminin bedelini sürekli aynı insanlara ödetmemek. Maaş bordrosunda görünen artışla pazarda hissedilen kayıp arasındaki mesafe kapanmadıkça huzur da kolay gelmiyor.
Dileğim çok basit: Bir gün maaş günü geldiğinde insanlar önce borçlarını değil, kuracakları güzel bir sofrayı düşünsün. Çocuklarına “Sonra” demek zorunda kalmasın. Yaşlılarımız kışın evini ısıtırken korkmasın. Çünkü geçinmek, insanın her ay yeniden kazanmak zorunda kaldığı bir mücadele olmamalı.

Bir sonraki hafta başka bir konuyla hayata dokunmak üzere, hoşça kalın, sağlıkla kalın.