Aceleyi Yavaş Yapalım

Yatağımızdan kalktığımız an, sanki amansız bir yarışın başlama düğmesine basılmış gibi yataklarımızdan fırlayarak güne başlıyoruz. Hızla girilen banyo faslından sonra bir gün önceden hazır değilse kıyafet seçimi ve ayaküstü içilen acele kahveler, atıştırmalar, bir yerlere yetişmek için başlayan koşturmaca, yeni bir e-postamıza bakarken bir sonraki mesajın kaygısı, yürürken bile adımları sayıp hep geç kalma telaşesi... Modern dünya, insanları adeta görünmez bir çarkın içerisine hapsetti. Bu çarkın tek bir mutlak yasası var: Her şey çok daha hızlı akmalı, her şey anında tüketilmeli, her yere aynı anda yetişilmeli ve asla durulmamalıdır. Fakat bu bitmek bilmeyen maratonun, bu koşunun sonunda geriye dönüp baktığımızda yorgun zihinler, erken yaşlanan ve hırpalanan bedenler, her biri telaşın gölgesinde kalmış yarım yamalak yaşanmış anlar görüyoruz. İşte tam bu modern kaosun, bu bitmek bilmeyen gürültünün ortasında, zamansız bir pusula bize doğruyu fısıldıyor: “Aceleyi yavaş yapın.”

İlk bakışta bir çelişki, bir kelime oyunu ya da anlamsız bir tezat gibi gelen bu söz. İnsan, tabiatı gereği acele ile yavaşlığı nasıl bir araya getirebilir, bu iki zıt kavramı aynı potada nasıl eritebilir? Oysa bu asırlık ifade, mutlak bir tembelliği, bir eylemsizliği ya da köşeye çekilip hayatı seyretmeyi öğütlemez. Bir işi tutkuyla, büyük bir kararlılıkla, sonuna kadar götürme iradesiyle yapmak ama bunu yaparken ruhu incitmemek, kalbi telaşa kaptırmamak ve adımları sindire sindire atabilme sanatıdır bu. Hızlı olmakla telaşlı olmak arasındaki o ince ama uçurumlardan derin çizgiyi çoğunlukla gözden kaçırıyoruz. Hız, bir yetenektir; disiplinli bir zihnin, odaklanmış bir iradenin ve uzun yıllar süren emeğin doğal, rafine bir sonucudur. Telaş ise zihnin kontrol mekanizmasını bütünüyle kaybetmesidir. Telaşlı insan, geleceğin ve henüz gerçekleşmemiş anların kaygısına o kadar batmıştır ki, şu an elinde tuttuğu işin ne tadına varabilir ne de o işe ruhunu üfleyebilir.

Kadim zanaatların ve felsefenin derinliklerine indiğimizde, bu durumun ne denli büyük bir mekanik gerçeklik barındırdığını açıkça görürüz. Ömrünü kumaşa adamış bir terziyi düşünün; elindeki kumaşı bir an önce bitirme telaşıyla, ölçüp biçmeden, kumaşın değerini bilmeden alelacele kesmeye kalkarsa ne olur? Hem paha biçilmez malzemeyi ziyan eder hem de kendi emeğini bir çırpıda çöpe atar. Ya da toprağa büyük bir umutla bir fidan diken bahçıvan. O fidanın bir an önce ağaç olmasını, meyve vermesini isteyerek her gün fazla sulama yaparsa toprağa gereğinden fazla gübre atarsa bu yapılanlar ağaçların büyümesini hızlandırmaz; tam tersine köklerinin çürümesine ağaçların telef olmasına yol açar. Doğa, kendi içinde muazzam, sarsılmaz ahengi içerisinde asla acele etmez. Her çiçek vaktinde açar, her meyve zamanında olgunlaşır. İşte insanın kendi hayatına, işine, ilişkilerine ve hayallerine bu doğal ritmi üfleyebilmesidir aceleyi yavaş yapmak. Çünkü telaşla atılan her kontrolsüz adım, arkasında mutlaka düzeltilmesi gereken yeni kusurlar, yeni kırgınlıklar ve yeni hatalar bırakır. Günün sonunda o hataları ayıklamak, bozulanı yeniden tamir etmek için harcanan zaman, sakin ve planlı bir şekilde harcanacak vaktin katbekat fazlası olur. Dolayısıyla ironik bir biçimde, dünyada her zaman en çok acele edenler en arkada kalırlar.

Bugün hayatımızın her bir köşesinde, nefes aldığımız her saniyede bu dingin devrime ekmek gibi, su gibi ihtiyacımız var. Bir kitabı okurken, bir şarkının makamları arasında kaybolurken, eski bir dostla kahve içip dertleşirken ya da hayatımızı adayacağımız büyük bir proje üzerinde çalışırken zihnimizin hep bir sonraki adımda, bir sonraki saatte olması yaşadığımız hayatı bütünüyle çoraklaştırıyor. Bir işi sadece “bitirmiş olmak” yegâne hedef haline geldiğinde, o işin içindeki estetik, yaratıcılık, insan ruhu ve saf zanaat ölmeye başlıyor. Oysa insan hayatı, nihayetinde varılacak bir ölüm çizgisinden ya da başarı kürsüsünden ibaret değildir; hayat, o çizgiye kadar büyük bir özenle, ilmek ilmek yürüdüğümüz yolun kendisidir. Bir yapıyı inşa ederken temeline koyduğumuz her bir tuğlanın, bir eserin kalbine yerleştirdiğimiz her bir kelimenin, diktiğimiz bir ağacın her bir yaprağının kendine has kutsal bir zamanı vardır. Zamanı zorla eğip bükmeye, onu bir köle gibi kırbaçlamaya çalışmak yerine, zamanın o asil akışıyla uyumlanmayı öğrenmek gerekir. Aceleyi yavaş yapmak, modern çağın getirdiği kronik kaygılara karşı insanın kendi ruhuna süreceği en şifalı, en köklü merhemdir. Bu asil felsefeyi hayatının merkezine koyabilen insan, etrafındaki her şey yıkılırken ve en büyük baskılar altındayken bile kendi merkezinde kalmayı, sarsılmadan durabilmeyi başarır. Gözlerindeki o amansız, korkulu telaş silinir; yerini ne yaptığını çok iyi bilen, nereye bastığından emin olan bir ustanın vakur, asil ve sakin duruşu alır. Unutmamak gerekir ki, insanlık tarihine yön veren, asırları aşıp bugüne ulaşan büyük sanat eserleri, köklü fikirler ve kalıcı başarılar asla telaşın gölgesinde değil; sakinliğin, derin bir sabrın ve adeta dünyayı unutan bir odaklanmanın sinesinde filizlenmiştir. Bugün, tam da şu andan itibaren kendimize derin bir nefes borçlanalım ve bu gürültülü dünyanın hız baskısına inat; adımlarımız kararlı, zihnimiz berrak, acelemiz daima yavaş olsun.