ABD ile Çin arasındaki ekonomik, teknolojik ve jeopolitik rekabet giderek sertleşirken, uluslararası ilişkiler literatüründe sıkça referans verilen “Thucydides Tuzağı” tartışmaları yeniden gündeme geldi.
Harvard Üniversitesi’nden akademisyen Graham Allison tarafından sistemleştirilen teori, yükselen bir gücün mevcut egemen güce meydan okumasının çoğu zaman çatışmayla sonuçlandığını öne sürüyor. Allison, Antik Yunan tarihçisi Thucydides’in Peloponez Savaşı’na ilişkin değerlendirmesine atıf yaparak şu ifadeyi hatırlatıyor: “Savaşı kaçınılmaz kılan, Atina’nın yükselişi ve bunun Sparta’da yarattığı korkuydu.”
Allison’ın analizine göre son 500 yılda benzer güç geçişi durumları 16 kez yaşandı ve bunların 12’si doğrudan savaşla sonuçlandı.
Teoriyi günümüze uyarlayan değerlendirmelerde, Çin’in ekonomik ve teknolojik yükselişi ile ABD’nin küresel liderlik konumunu koruma çabası arasındaki gerilim öne çıkarılıyor. Enerji, üretim, yapay zekâ, çip teknolojisi ve savunma sanayi gibi alanlarda iki ülke arasındaki rekabetin derinleşmesi, uzmanlar tarafından “yapısal bir güç çatışması” olarak yorumlanıyor.
Özellikle Tayvan meselesi, iki ülke arasındaki en kritik kırılma noktalarından biri olarak görülüyor. Küresel çip üretiminin büyük bölümünün Tayvan merkezli olması, bölgeyi stratejik açıdan kritik hale getiriyor.
Graham Allison’ın kaleme aldığı “Savaşa Mahkum: Amerika ve Çin, Thucydides’in Tuzağından Kaçabilir mi?” adlı çalışmada ise şu değerlendirme yer alıyor: “Çin ve Amerika Birleşik Devletleri, ikisinin de istemediği bir savaşa doğru ilerliyor. Bunun nedeni, yükselen bir gücün egemen bir güce meydan okuduğunda ortaya çıkan ölümcül bir yapısal gerilim modeli olan Thucydides Tuzağı’dır.”
— Graham Allison, Savaşa Mahkum, 2017
Allison, bu sürecin otomatik olarak savaşa yol açmayacağını, ancak tarafların karşılıklı adımları dikkatle yönetmemesi halinde riskin ciddi biçimde artacağını vurguluyor.
Uluslararası ilişkiler uzmanlarına göre, ABD–Çin hattındaki gelişmeler sadece iki ülkeyi değil, küresel ekonomik ve siyasi düzeni de doğrudan etkiliyor.
