Johann Hari’nin Çalınan Dikkat: Neden Odaklanamıyoruz? kitabı üzerine.
İnsan bazen dünyayı kaybetmez; dünyayı görebilmesini sağlayan dikkatini kaybeder.
Son zamanlarda okuyup büyük bir keyifle bitirdiğim kitaplardan biri, Johann Hari’nin Çalınan Dikkat: Neden Odaklanamıyoruz? adlı eseri oldu. Kitabın son sayfasını çevirdiğimde zihnimde tek bir sorudan çok, birbirine açılan pek çok soru vardı: Her şeye yetişmeye çalışırken neleri kaçırıyoruz? Bilgiye bu kadar kolay ulaştığımız bir çağda neden düşünmeye daha az zaman ayırıyoruz? Ve en önemlisi, hayatın tam ortasında dururken nasıl oluyor da bazen hayatın kendisinden uzaklaşıyoruz?
Kitabın kapağındaki görüntü, bütün bu soruları tek bir sahnede topluyor. Elinde telefonuyla oturan bir çocuk… Yanında bir top, ayaklarının dibinde oyun bekleyen bir köpek ve çevresinde keşfedilmeyi bekleyen kocaman bir dünya. Hayat, bütün renkleriyle hemen yanı başında duruyor; çocuk ise gözlerini küçücük bir ekranın içine çevirmiş.
Bu görüntü, yalnızca çocukların teknolojiyle kurduğu ilişkiyi anlatmıyor. Bir bakıma çağımızın insanını da resmediyor. Çünkü artık yalnızca çocuklar değil, yetişkinler de çoğu zaman kendilerine sunulan görüntülerin peşinden giderken içinde yaşadıkları dünyanın sesini duymakta zorlanıyor.
Johann Hari, dikkat kaybını yalnızca bireysel irade eksikliğiyle açıklamıyor. Dijital platformların tasarımından stres ve uyku sorunlarına, yaşamın hızından toplumsal koşullara kadar uzanan geniş bir çerçeve sunuyor. Bu yaklaşım, sorunu yalnızca kişinin alışkanlıklarında değil, o alışkanlıkları besleyen çevrede de aramamız gerektiğini hatırlatıyor.
Bilişsel psikoloji açısından dikkat, öğrenmenin ve derin düşünmenin temel koşullarından biridir. Zihin bir görevden diğerine geçtiğinde yeniden uyum sağlamak zorunda kalır. Sık kesintiler, özellikle karmaşık düşünme ve öğrenme süreçlerini zorlaştırabilir. Ancak mesele yalnızca zihinsel verimlilik değildir. Dikkat, aynı zamanda dünyayla kurduğumuz ilişkinin niteliğini belirler.
Bir kitabı okurken başka bir bildirimin peşine düşmek, bir dostumuzu dinlerken telefona yönelmek, bir manzarayı seyrederken onu yalnızca fotoğraflamak için durmak… Bunların her biri, yaşadığımız anla aramıza ince bir mesafe koyabilir.
Oysa insan, her şeyi aynı anda yaşayamaz. Bir düşünceye derinleşebilmek için diğerlerinden bir süre uzaklaşması gerekir. Bir insanı anlayabilmek için yalnızca sesini duyması değil, ona dikkatini vermesi de gerekir. Bir kitabın zihnimizde iz bırakması için sayfalarını bitirmekten fazlasına ihtiyacımız vardır.
Belki de çağımızın temel çelişkisi, bilgiye erişimin kolaylaşmasıyla bilgiyi anlamlandırmanın aynı ölçüde kolaylaşmadığını yeterince fark edemeyişimizdir.
Çalınan Dikkat, benim için bu nedenle yalnızca bir kitap değil, gündelik hayatın görünmez alışkanlıklarına yeniden bakma fırsatı oldu. Okurken insanın kendi hayatına dışarıdan bakabilmesinin ne kadar kıymetli olduğunu bir kez daha düşündüm.
Çünkü dikkat, yalnızca neye baktığımızı değil, neyi fark edebildiğimizi de belirler. Ve bazen insanın kaybettiği şey zaman değil, zamanın içinde gerçekten var olabilme imkânıdır.
Belki de yeniden başlamanın ilk adımı, başımızı ekrandan kaldırıp hayatın bize ne söylediğini dinlemektir.
