Türkiye genel anlamıyla bir tarım ülkesi olarak bilinir. Bu görüş, sadece içinde bulunduğumuz yüz yılı kapsamıyor. Arkeolojik kazılar da gösteriyor ki, Türkiye’de binlerce yıldır tarım yapılmış. Hal böyleyken nasıl oluyor da kendi kendine yetebilen bir ülke olmaktan uzaklaşıyor, birçok temel tarım ürününde ithalata bağımlı hale geliyor ve yıllardır yüksek gıda enflasyonunun pençesinde kıvranıyoruz.

Aslında, Türkiye’nin tarımda yapması gerekenler belli. Ancak bunun için öncelikle tarımı yalnızca ekonomik bir faaliyet olarak değil, ülkenin geleceğini, gıda güvenliğini ve ekonomik bağımsızlığını ilgilendiren stratejik bir sektör olarak görmesi gerekiyor.

Türkiye’nin tarımsal üretim potansiyeli var. Toprağı, iklim çeşitliliği, su kaynakları, üretim tecrübesi ve yetişmiş insan gücü var. Eksik olan, bunları bir bütün halinde değerlendiren, uzun vadeli ve istikrarlı bir tarım politikası.

O halde ne yapmalı? Gelin ana başlıklar halinde ele alalım.

Tarımda günübirlik değil, uzun vadeli politika oluşturulmalıdır. Tarım politikaları hükümetlerin ve bakanların değişmesiyle değişmemeli. En az 10-20 yılı kapsayan, hedefleri ve uygulama takvimi belli bir ulusal tarım politikası oluşturulmalı.

Hangi bölgede hangi ürünün yetiştirileceği, ülkenin ne kadar üretime ihtiyaç duyduğu ve hangi ürünlerde ithalata bağımlılığın azaltılacağı önceden planlanmalı. Üretici, gelecek yıl ne ekeceğini ve ürettiği ürünü hangi koşullarda satacağını bilmeli.

İkinci önemli başlık, çiftçi üretmeye teşvik edilmelidir. Bugün çiftçinin en büyük sorunlarından biri yüksek üretim maliyetleridir. Mazot, gübre, tohum, ilaç, elektrik ve sulama giderleri üreticinin belini büküyor.

Girdi maliyetleri düşürülmeli, tarımsal destekler zamanında ödenmelidir. Çiftçinin kazanamadığı bir tarım düzeninde üretimin sürdürülebilir olması mümkün değildir.

Devletin alım garantisi ve taban fiyat uygulamaları güçlendirilmelidir. Çiftçinin en büyük güvencesizliği, ürettiği ürünün hasat döneminde kaç liraya satılacağını bilemelidir.. Bu nedenle stratejik ürünlerde üretim maliyetleri dikkate alınarak taban fiyat belirlenmeli.

Tarım arazileri korunmalı ve yeniden üretime kazandırılmalıdır. Verimli tarım arazileri imara, sanayiye ve yapılaşmaya kurban edilmemeli. Miras yoluyla parçalanan tarım arazileri birleştirilmeli, arazi toplulaştırma çalışmaları hızlandırılmalı.

Gençler yeniden tarıma kazandırılmalıdır. Türkiye’nin önündeki en ciddi sorunlardan biri budur. Çiftçinin yaş ortalamasının 60’a yaklaşması, tarımın geleceği açısından ciddi bir uyarıdır.

Genç çiftçilere, üretime başlamaları için karşılıksız veya düşük faizli destek verilmeli. Tarım arazilerine erişimleri kolaylaştırılmalı. Sosyal güvenlik ve emeklilik koşulları iyileştirilmeli. Modern tarım teknolojilerini kullanmaları teşvik edilmeli.

Kooperatifçiliğin yeniden yapılandırılması da önemli bir başlık. Kooperatifçilik yoluyla hem üretici daha fazla kazanır hem de tüketicinin ödediği fiyatla çiftçinin eline geçen para arasındaki makas daralır.

Hayvancılığın yeniden ayağa kaldırılması da olmazsa olmazımız olmalıdır. Maliyetler düşürülmeli, meralar ıslah edilmeli, yem maliyetleri düşürülmeli, ithalata dayalı çözümler yerine yerli üreticinin desteklenmesi esas alınmalıdır.

Son olarak da tarımda bilim ve teknolojiye daha fazla yatırım yapılmalıdır. Günün koşullarına göre tarım politikaları oluşturulurken, bilimsel araştırma kuruluşlarından yararlanılmalıdır. OECD’nin Kasım 2026’da yayımladığı Türkiye tarım politikası değerlendirmesinde de su verimliliği, araştırma-geliştirme, tarımsal danışmanlık ve üretim desteklerinin ölçülebilir sonuçlara bağlanması özellikle vurgulanıyor.

Özetle;

Türkiye’nin tarımda ihtiyacı olan şey yeni ithalat kapıları açmak değil, üretimin önündeki engelleri kaldırmaktır.

Bir zamanlar kendi kendine yetebilme iddiasında olan bir ülkenin, bugün tarımsal üretimin geleceğini tartışır hale gelmesi üzerinde düşünülmesi gereken bir konudur.

Çiftçi toprağını terk ediyorsa, gençler köylerde gelecek görmüyorsa, üretici kazanamıyorsa burada yalnızca ekonomik değil, toplumsal bir sorun da vardır.

Toprak küsmüş değil, çiftçi küstürülmüştür. Gençler tarıma ilgisiz değil, tarım gençlere gelecek vaat edemez hale getirilmiştir. Oysa bir ülkenin geleceği yalnızca fabrikalarında, bankalarında ve gökdelenlerinde değil; ekilen tarlalarında, yetiştirilen hayvanlarında ve üreten insanlarının alın terinde saklıdır.