3 Mayıs Türkçülük Günü’nün ortaya çıkışı, Nihal Atsız’ın, Sabahattin Ali hakkında kaleme aldığı ve kamuoyunda tartışma yaratan yazı sonrası açılan hakaret davasına uzanır.
3 Mayıs 1944 tarihinde Ankara’da görülen davanın ikinci duruşması, dönemin siyasi ve ideolojik atmosferi içinde önemli bir kırılma noktası oldu. Duruşma için Ankara’ya gelen Atsız’ın destekçileri, tren garı çevresinde toplandı. Gösteriler sırasında bazı grupların, Sabahattin Ali ve Nâzım Hikmet’in eserlerini yaktığı, ardından Ulus Meydanı’na yürüyüş düzenlendiği ve polisle çatışmalar yaşandığı aktarıldı.
Irkçılık-Turancılık Davası ve Tutuklamalar
Gösterilerin ardından çok sayıda kişi gözaltına alındı ve bazı isimler Irkçılık-Turancılık Davası kapsamında yargılandı. Bu süreçte, aralarında Alparslan Türkeş, Reha Oğuz Türkkan ve Nejdet Sançar gibi isimlerin de bulunduğu birçok kişi tutuklandı.
1945’te İlk Anma
3 Mayıs’ın “Türkçülük Günü” olarak anılması ise bir yıl sonra başladı. 1945 yılında, tutuklu bulunan milliyetçi isimler, yaşanan olayları anmak amacıyla bir araya gelerek bu günü sembolleştirdi. Bu tarih, sonraki yıllarda Türk milliyetçileri tarafından düzenli olarak anılan bir gün haline geldi.
Günümüzde 3 Mayıs Türkçülük Günü
Bugün 3 Mayıs; Türkçüler, ülkücüler ve milliyetçi çevreler tarafından çeşitli etkinliklerle anılmaktadır.
Başta Türk Ocakları olmak üzere farklı sivil toplum kuruluşları ve siyasi partiler bu güne ilişkin mesajlar yayımlamaktadır. Ayrıca Milliyetçi Hareket Partisi (MHP), İYİ Parti ve Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) gibi partilerin bazı temsilcileri de 3 Mayıs’a yönelik açıklamalarda bulunmaktadır.
Akademik ve Tarihsel Kaynaklara Göre Değerlendirme
3 Mayıs Türkçülük Günü’nün tarihsel arka planı; akademik çalışmalar, mahkeme kayıtları ve döneme ilişkin kitaplarda yer almaktadır. Özellikle:
- An Intellectual History of Turkish Nationalism – Umut Uzer (2016)
- İlker Aytürk’ün Journal of Contemporary History dergisindeki makalesi (2011)
- Serkan Akgöz ve Nejdet Sançar’ın çalışmaları
- Jacob M. Landau’nun Pan-Turkism kitabı (1995)
gibi kaynaklar, dönemin ideolojik yapısını ve yaşanan olayları akademik çerçevede ele almaktadır.
Toplumsal ve Tarihsel Önemi
3 Mayıs Türkçülük Günü, Türkiye’nin yakın siyasi tarihinde önemli bir döneme işaret eder. Bu tarih, bir yandan Türk milliyetçiliği fikrinin sembolleştiği bir gün olarak kabul edilirken, diğer yandan dönemin siyasi gerilimlerini ve ideolojik tartışmalarını yansıtan bir olaylar bütünü olarak değerlendirilmektedir.