Olay Öncesi Süreç ve Kentte Yaşananlar
Şenlikler kapsamında çok sayıda yazar, şair, sanatçı ve akademisyen Sivas’a geldi. Etkinliklerin sürdüğü gün şehir merkezinde toplanan kalabalık gruplar, Madımak Oteli’nin bulunduğu alanda yoğunlaştı.
Resmî kayıtlara göre otel çevresinde başlayan gösteriler sırasında taş atma olayları yaşandı, otelin camlarının kırıldığı ve içeride bulunanların üst katlara yöneldiği belirtildi.
Olayların Kronolojisi
Tanık ifadeleri ve mahkeme tutanaklarına göre olaylar şu şekilde gelişti:
- Otel önünde toplanan kalabalığın zamanla büyüdüğü,
- “Aziz Nesin dışarı” şeklinde sloganlar atıldığı,
- Otel çevresinde araçların devrildiği ve yangının başlangıcına ilişkin çeşitli müdahalelerin olduğu,
- Ardından Madımak Oteli’nin ateşe verildiği,
ifade ve tutanaklara yansıdı.
Bir tanık ifadesinde, otel önünde yoğun taş atıldığını, camların kırıldığını ve içeride duman oluştuğunu belirtti. Başka bir ifadede ise kalabalığın Cuma namazı sonrası şenliklerin yapıldığı alana yürüdüğü, olayların büyümesiyle kontrolün kaybedildiği ifade edildi.
Otel İçinden Kurtulanların Anlatımı
Otel içinde bulunan ve sağ kurtulan bazı kişilerin ifadelerinde, koridorların dumanla dolduğu, içeridekilerin üst katlara yönelerek çıkış yolu aradığı yer aldı.
İtfaiye merdivenleriyle yapılan tahliyeler sırasında bazı kişilerin dışarıdaki kalabalık tarafından tanındığı ve müdahalede zorluk yaşandığı yönünde anlatımlar tutanaklara geçti.
Can Kayıpları ve Yaralılar
Olaylarda:
- Otelde bulunan 33 konuk (yazar, ozan, sanatçı)
- 2 otel çalışanı
- Olayların dışındaki kalabalıktan 2 kişi
olmak üzere toplam 37 kişi hayatını kaybetti.
Aralarında yazar Aziz Nesin, çeşitli sanatçılar ve güvenlik görevlilerinin de bulunduğu çok sayıda kişi yaralı olarak kurtarıldı.
Hayatını kaybedenlerden bazıları ve meslekleri şöyleydi:
- Asım Bezirci – Yazar, eleştirmen
- Behçet Aysan – Şair, psikiyatrist
- Metin Altıok – Şair, yazar
- Hasret Gültekin – Halk ozanı, bağlama sanatçısı
- Muhlis Akarsu – Halk ozanı
- Nesimi Çimen – Halk ozanı
- Uğur Kaynar – Şair
- Erdal Ayrancı – Öğretmen
- Ahmet Öztürk – Şair
- Mehmet Atay – Yazar
- Asaf Koçak – Karikatürist
- Davut Fırat – Şair
- Koray Kaya – Öğrenci
- Serkan Doğan – Öğrenci
- Seyit Torun – Öğrenci
Olayda ayrıca iki otel çalışanı da yaşamını yitirdi.
Dönemin Resmî Açıklamaları
Dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel olaylara ilişkin yaptığı açıklamada, olayın “münferit” olduğunu belirterek, “ağır tahrik sonucu halkın galeyana geldiğini” ifade etti. Demirel ayrıca güvenlik güçlerinin görevini yerine getirdiğini ve karşılıklı çatışma yaşanmadığını söyledi.
Dönemin Başbakanı Tansu Çiller ise yaptığı açıklamada, “otel dışındaki halkın zarar görmediğini” belirtti.
Sivas Belediye Başkanı Temel Karamollaoğlu ise olaylar sırasında kalabalığı yatıştırmak amacıyla konuşma yaptığını, ilerleyen yıllarda ise yaşanan ölümlerden dolayı üzüntü duyduğunu ifade etti.
Basına Yansıyan Manşetler
3 Temmuz 1993 tarihli gazetelerde olaya ilişkin farklı başlıklar yer aldı:
- Hürriyet: “Sivas’ta Kara Cuma: Şenlik İçin Sivas’a Gelen Aziz Nesin’in Konuşmaları Halkı Tahrik Etti”
- Sabah: “Sivas’ta Aziz Nesin İsyanı”
- Milliyet: “Sivas’ta Katliam: Madımak Oteli Kuşatıldı ve Ateşe Verildi”
- Türkiye: “Komedi yazarı Aziz Nesin dün en rahat uykusunu uyumuş olmalıdır…”
Yargı Süreci ve Hukuki Aşamalar
Olayların ardından 124 kişi gözaltına alındı ve Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılandı.
Yargılamalar sonucunda 33 sanığa idam cezası verildi, bu cezalar daha sonra ağırlaştırılmış müebbet hapse çevrildi. Firari sanıklarla ilgili süreç uzun yıllar devam etti.
2012 yılında firari sanıklar yönünden görülen ana dava zaman aşımı nedeniyle düşerken, kalan dosyalarla ilgili son yargılamalar Eylül 2023’te yine zaman aşımı gerekçesiyle kapatıldı.
Günümüzdeki Durum
Madımak Oteli, daha sonra yapılan düzenlemelerle Bilim ve Kültür Merkezi olarak kullanılmaya başlandı. Binada alt katta bir anı bölümü bulunuyor.
Mağdur aileleri ve çeşitli sivil toplum kuruluşları ise yapının tamamen “Utanç Müzesi” haline getirilmesi yönündeki taleplerini her yıl yinelemeye devam ediyor.
2 Temmuz 1993 Sivas Olayları, farklı tanıklıklar, resmî açıklamalar ve yargı süreçleriyle birlikte Türkiye’nin yakın tarihinde çok yönlü olarak tartışılan olaylar arasında yer alıyor. Olay, hem adli süreçleri hem de toplumsal hafızadaki yeri açısından farklı perspektiflerle değerlendirilmeye devam ediyor.