Çalışma programı hazır. Kitaplar masada. Çocuk hangi derse çalışacağını da biliyor. Ama başlamıyor… Önce su içiyor, sonra kalemini arıyor, ardından telefona bakıyor. Yarım saat geçiyor.

Evde tanıdık bir cümle duyuluyor: “Yapman gerektiğini biliyorsun, neden yapmıyorsun?”

Gerçekten… İnsan, yapması gerektiğini bildiği bir şeyi neden yapmaz?

Bir öğrenciyi düşünelim. Matematik çalışacak. Kitabını açtığında karşısına geçen hafta da çözemediği sorular çıkıyor. Daha ilk soruya başlamadan aklından bir düşünce geçiyor: “Yine yapamayacağım.” Bir başka öğrenci ise eksiklerinin çokluğuna bakıyor. Hangisinden başlayacağını kestiremiyor. Kitap açık, ama başlangıç belirsiz.

Dışarıdan baktığımızda ikisi de oyalanıyor. Oysa masaya getirdikleri güçlükler farklı olabilir.

Ertelemeyi anlamaya çalışan yaklaşımlardan biri, görevin uyandırdığı rahatsızlığa dikkat çeker. İnsan bazen yapacağı işi ertelerken o işle birlikte gelen sıkıntıdan da kısa süreliğine uzaklaşır. Telefonu eline almak, zor bir soruyla karşılaşmaktan o an için daha kolay gelebilir. Ancak bekleyen iş yerinde durur. Sonra ona yetişme telaşı da eklenebilir.

Bu açıklama, her öğrencinin aynı nedenle ertelediği anlamına gelmez. Uykusuzluk, anlaşılmamış bir konu, gerçekçi olmayan iş yükü veya belirsiz bir yönerge de başlangıcı zorlaştırabilir. Çocuğun ne yaşadığını, yalnızca masaya oturmadığına bakarak anlayamayız.

PEKİ EVDE VE SINIFTA NEYE BAKACAĞIZ?

Önce görevi biraz yakından inceleyelim. “Fen çalışacağım.” Hangi konu? Hangi kaynaktan? Konu tekrarı mı yapacak, soru mu çözecek, deneme yanlışlarına mı bakacak? Öğrenci bunları cevaplayamıyorsa programda bir ders adı vardır; yapılacak iş henüz yeterince açık değildir.

Sonra zorlandığı yeri soralım: “Başlamayı düşündüğünde en çok hangi kısmı zor geliyor?” Cevabı hemen düzeltmeden dinleyelim. “Çok fazla konu var” diyen öğrenciyle öncelik belirlemeye; “Hiçbir soruyu yapamıyorum” diyen öğrenciyle konuyu anlayıp anlamadığını incelemeye ihtiyaç duyabiliriz.

Ardından ilk adımı birlikte tarif edelim. Örneğin, “Mevsimler ve iklim konusundaki notlarını aç. Anlamadığın bir yeri işaretle. Sonra o bölümle ilgili bir çözümlü örneği incele.” Bu küçük başlangıç, bütün çalışma programının yerine geçmez. Öğrencinin nereden gireceğini görmesi için bir deneme olabilir.

Çalışma bittikten sonra konuşacağımız şey de yalnızca süre olmasın. Nerede takıldı? Takıldığında ne yaptı? Hangi sorusunu öğretmenine götürecek? Doksan dakika masada kalmış olabilir. O doksan dakikanın içinde ne yaşandığını da bilmemiz gerekir.

Dinlenmeye ayrılan zamanı da konuşalım. Her boşluğu dersle doldurmak, öğrencinin uygulayabileceği bir program kurduğumuz anlamına gelmez. Ara tatil planında çalışma kadar mola, uyku ve günlük hayat için de gerçekçi bir yer açalım.

Öğretmenler açısından da “Ödevini neden yapmadın?” sorusunun yanına “Yapmaya çalışırken nerede durdun?” sorusu eklenebilir. Böylece yalnızca tamamlanmamış ödevi değil, yardım gerektiren adımı da konuşabiliriz. Bir sonraki denemede öğrencinin neyi farklı yapacağını birlikte belirleyebiliriz.

Bu akşam çocuğunuzun ya da öğrencinizin programına bakın. İlk görevi seçmesini ve nasıl başlayacağını anlatmasını isteyin.

Acaba başlamasını beklediğimiz çocuk, o başlangıçta neyle karşılaşıyor?