Bir başkasının başarısını görmek her zaman aynı duyguyu yaratmıyor. Dünyaca tanınan, büyük başarılara ulaşmış birini takdir etmek çoğu zaman kolayken aynı başarıyı yakın çevremizden, özellikle de bizimle benzer yaşta ve koşullarda olan bir arkadaşımızdan görmek daha karmaşık hislere yol açabiliyor. Peki, neden?
Psikolog Richard H. Smith’e göre bunun temelinde sosyal karşılaştırma yatıyor. İnsanlar kendilerini değerlendirirken çevrelerindeki kişileri bir ölçüt olarak kullanıyor. Ancak karşılaştırma yaptığımız kişi bize ne kadar çok benziyorsa, onun başarısı kendi hayatımızı ve geldiğimiz noktayı sorgulamamıza o kadar fazla neden olabiliyor.
1954’TE ORTAYA ATILAN TEORİ BU DURUMU AÇIKLIYOR
Bu psikolojik sürecin bilimsel temelleri, 1954 yılında ortaya atılan Sosyal Karşılaştırma Teorisi’ne dayanıyor. Teoriye göre insanlar kendi yeteneklerini, başarılarını ve düşüncelerini değerlendirmek için çoğu zaman başkalarıyla kıyaslama yapıyor.
Özellikle yaş, eğitim, meslek veya yaşam koşulları bakımından kendimize yakın gördüğümüz kişiler, bu karşılaştırmada daha belirleyici hale geliyor. Çünkü onların elde ettiği sonuçları kendi hayatımız için de ulaşılabilir bir ihtimal olarak değerlendiriyoruz.
ARKADAŞIMIZIN BAŞARISI NEDEN ÖZ GÜVENİMİZİ ETKİLİYOR?
1988 yılında yayımlanan ve üç ayrı deneyden oluşan bir araştırma, bu konuda dikkat çekici bir ayrıntıyı ortaya koyuyor. Araştırmaya göre kendimiz için önemli kabul ettiğimiz bir alanda yakın birimizin bizden daha başarılı olması, kendi değerimizi ve yeterliliğimizi sorgulamamıza sebep olabiliyor.
Örneğin kariyerinde ilerlemeyi çok önemseyen bir kişinin, aynı yaşlardaki arkadaşının önemli bir terfi aldığını öğrenmesi kendi mesleki konumunu sorgulamasına yol açabiliyor. Burada rahatsızlık yaratan yalnızca arkadaşının başarısı değil, bu başarının kişinin kendi beklentileriyle karşı karşıya gelmesi oluyor.
Ancak bu durum her zaman olumsuz duygularla sonuçlanmıyor. Araştırmanın işaret ettiği önemli noktalardan biri de karşılaştırma yapılan alanın kişi için taşıdığı anlam.
HER BAŞARI KISKANÇLIK YARATMIYOR
Yakın çevremizdeki birinin bizim için çok da önemli olmayan bir alanda başarılı olması, aksine kendimizi daha iyi hissetmemizi sağlayabiliyor. Çünkü bu başarı, kendi değerimizi tehdit etmek yerine karşımızdaki kişinin olumlu özelliklerini takdir etmemize ve onunla gurur duymamıza imkân tanıyabiliyor.
Kısacası bir arkadaşımızın başarısından ne kadar etkilendiğimiz, yalnızca onun ne başardığıyla değil, o başarının bizim hayatımızda ne ifade ettiğine de bağlı. Bazen başkasının yükselişi bize ilham verirken bazen de kendi bulunduğumuz noktayı sorgulamamıza sebep olabiliyor.
