Yunan mitolojisinin Sisifos’u, tanrıları aldattığı için cezalandırılmıştı. Cezası, devasa bir kayayı bir dağın tepesine çıkarmaktı. Ne var ki kaya zirveye her yaklaştığında yeniden aşağı yuvarlanıyordu. Sisifos her defasında yeniden aşağı iniyor, kayayı yeniden omuzluyor ve aynı mücadeleye başlıyordu. Bu, sonu olmayan bir emek, tekrarlanan bir yenilgi ve bitmeyen bir direnişti.

Albert Camus, Sisifos’un hikâyesini insanın varoluş mücadelesinin simgesi olarak yorumladı. Ona göre asıl mesele kayayı zirveye çıkarmak değil, sonucun değişmeyeceğini bilse bile mücadeleyi sürdürmekti. Sisifos’un zaferi, kayayı düşürmemesinde değil, yeniden taşımak için ayağa kalkmasındaydı.

Türkiye’de değişim bekleyen seçmenin hikâyesi de biraz buna benziyor. Sandığa gidiyor, umut ediyor, destek veriyor, meydanları dolduruyor. Her defasında iktidar değişikliğine biraz daha yaklaştığını düşünüyor. Fakat tam zirveye ulaşılacak derken bu kez muhalefetin kendi içindeki hesaplaşmalarıyla kaya yeniden aşağı yuvarlanıyor.

Üstelik bugün bu hikâyenin daha ağır bir çelişkisi var: İktidarın toplumsal güven ve adalet bakımından ciddi sorunlarla karşı karşıya olduğu bir dönemde, muhalefet kendi içindeki mücadelelerle enerjisini tüketiyor.

İktidarın güven sınavı

Son dönemde gündeme gelen fon krizi, yalnızca finans piyasalarının değil, toplumsal güvenin de meselesidir. Tasarruflarını güvenli liman arayışıyla fonlara yatıran yurttaşların mağduriyeti, finansal denetimin, şeffaflığın ve hesap verebilirliğin önemini yeniden ortaya koydu. Soruşturmanın eski bakan Fatma Betül Sayan Kaya’ya kadar uzanması, meselenin siyasi boyutunu da büyüttü. İddiaların hukuki karşılığı elbette yargılama sonucunda belirlenecek. Ancak toplumun sorduğu soru açık: Tasarrufunu emanet eden yurttaşın hakkını kim, nasıl koruyacak? Korunacak ise bu haksız kazançlar ile kaybedilen tasaruflar kamu bütçesinden mi karşılanacak? Bunun nasl sağlanacağının bilinmesi de bütçe hakkının da bir parçası.

Ekonomik sıkıntıların, gelir adaletsizliğinin ve geçim mücadelesinin ağırlaştığı bir ülkede güven kaybı yalnızca yatırımcıyı değil, toplumun tamamını etkiler. İnsanlar birikimlerinin, emeklerinin ve haklarının korunmasını ister. Devlet yönetiminden beklenen de ayrıcalık değil, herkes için eşit hukuk ve hesap verebilirliktir.

Hukuk, siyaset ve seçmen iradesi

Diğer tarafta muhalefetin seçilmiş temsilcilerine yönelik hukuki süreçler var. CHP ve Yeni Parti belediye başkanları hakkındaki soruşturmalar, tutuklamalar, görevden uzaklaştırmalar ve parti yönetimine ilişkin yargı tartışmaları, siyasi rekabetin hangi koşullarda sürdürüldüğü sorusunu gündeme getiriyor.

Burada mesele yargının soruşturma yapması değil; hukukun herkes için aynı güvencelerle işlemesi, tutuklamanın istisna olması ve yargı süreçlerinin siyasi rekabet üzerinde baskı oluşturup oluşturmadığının sorgulanabilmesidir.

Bir başka çelişki ise seçilmiş temsilcilerin parti değiştirmesinde ortaya çıkıyor. CHP listesinden seçilerek göreve gelen belediye başkanlarının AKP’ye geçmesi, yerel siyasette temsil tartışmasını büyütüyor. Belediye başkanlarının parti değiştirmesi hukuken mümkün olabilir. Ancak seçmen yalnızca bir kişiye değil, o kişinin temsil ettiği siyasi programa ve değişim vaadine de oy verir.

Sandıkta ortaya çıkan iradenin seçimden sonra siyasi transferlerle başka bir adrese taşınması, seçmenin temsil hakkı bakımından sorgulanmalıdır. Seçmen iradesi, seçilmiş kişinin kişisel tasarrufuna indirgenemez.

Peki muhalefet bu tablonun neresinde?

CHP, 2023’teki genel başkan değişimiyle büyük bir toplumsal beklentiyi arkasına almıştı. Değişim, gençleşme ve yenilenme vaadi, yalnızca parti içindeki bir yönetim değişikliği değildi. İktidara alternatif arayan milyonlarca insan için yeni bir başlangıç umuduydu.

Ancak bugün o umut, parti içi iktidar mücadeleleri, liderlik tartışmaları ve birbirini etkisizleştirme çabaları arasında yıpranıyor. CHP’de iktidara en yakın olunduğu düşünülen bir dönemin ardından ortaya çıkan ayrışma, yalnızca parti yönetiminin değil, seçmenin de kaybıdır.

14-15 Kasım’daki Yeni Parti kurultayı bu açıdan dikkat çekiciydi. Özgür Özel’in tek aday olarak girdiği seçimde 1.154 geçerli oyun tamamını alması, yeni siyasi yapılanmanın liderliğini pekiştirdi. Fakat değişim ve çoğulculuk iddiasıyla yola çıkan bir hareketin başarısı, yalnızca aldığı oyla değil, farklı görüşlere ne kadar alan açabildiğiyle de ölçülür.

Dün aynı hedef için mücadele edenlerin bugün birbirlerine rakipmiş, hatta düşmanmış gibi taş atması düşündürücüdür. Elbette parti içi eleştiri demokrasinin vazgeçilmezidir. Hiçbir lider, hiçbir yönetici eleştiriden muaf değildir. Fakat eleştiri ortak mücadeleyi güçlendirmek yerine karşı tarafı tasfiye etmenin aracına dönüşüyorsa, orada demokratik rekabetin sınırları aşılır.

İktidarın karşı karşıya olduğu ekonomik, toplumsal ve hukuki sorunlar ortadayken muhalefetin önceliği birbirinin siyasi geçmişini sorgulamak, birbirini suçlamak veya koltuk mücadelesi vermek olamaz. İşsizlik, yoksulluk, adaletsizlik, gelir dağılımındaki uçurum ve geleceğe ilişkin umutsuzluk, siyasetin gerçek gündemidir.

Seçmen, kimin kimi tasfiye ettiğini değil, kimin kendi hayatını değiştirebileceğini bilmek istiyor. Muhalefetin önündeki asıl sorumluluk da budur.

Kaya yeniden yuvarlanabilir...

Camus’nün Sisifos’u bize yenilginin son söz olmadığını anlatır. Kaya her defasında aşağı düşer ama Sisifos yeniden ayağa kalkar. Onun mücadelesini anlamlı kılan, bir gün mutlaka zirveye ulaşacağına ilişkin kesin bir güvence değil, mücadele etme iradesidir.

Türkiye’nin değişim bekleyen insanları da yıllardır bu iradeyi gösteriyor. Fakat onlardan sonsuza kadar aynı kayayı taşımalarını, her hayal kırıklığından sonra hiçbir şey olmamış gibi yeniden başlamalarını beklemek haksızlıktır. Siyasetçinin görevi, seçmenin sabrını tüketmek değil, onun umuduna layık olmaktır.

Muhalefet, birbirine taş atmayı bırakıp aynı kayayı birlikte taşımanın yolunu bulmak zorunda. Çünkü demokrasi, kişilerin ve partilerin iktidar mücadelesinden ibaret değildir; yurttaşın kendi geleceği üzerinde söz sahibi olabilmesidir.

Muhalefet için belki de Sisifos’un hikâyesinden çıkarılacak en önemli ders şudur:

Kaya yeniden aşağı yuvarlanabilir. Ama insan, her defasında yeniden ayağa kalkabiliyorsa yenilmiş sayılmaz. Asıl yenilgi, kayayı taşımaktan değil, birlikte taşıma iradesinden vazgeçmektir.