Ramazan ayı geldiğinde fırınların önünde uzayan kuyruklar, susam ve çörek otunun kokusuyla sarılan sokaklar… Türkiye’de Ramazan denince akla ilk gelen lezzetlerden biri kuşkusuz Ramazan pidesi. Ancak bu özel ekmeğin yılda sadece bir ay boyunca üretilmesi, köklü bir geleneğin sonucu.
Osmanlı’dan Günümüze Uzanan Gelenek
Ramazan pidesinin tarihi Osmanlı İmparatorluğu’na kadar uzanıyor. Özellikle 15. ve 16. yüzyıllarda İstanbul’daki saray ve imarethanelerde Ramazan ayına özel olarak daha yumuşak, gösterişli ve süslemeli ekmekler üretildiği biliniyor.
Yuvarlak formu, üzerine yapılan baklava dilimi desenleri ve bol susamıyla diğer ekmeklerden ayrılan pide, zamanla halk arasında da yaygınlaştı. Ramazan ayında iftar sofralarını farklı ve özel kılmak amacıyla yalnızca bu dönemde üretilmeye başlandı.
Uzmanlara göre, pidenin sadece Ramazan’da yapılmasının iki temel nedeni var:
-
Ramazan sofralarına özgü bir sembol oluşturmak
-
Ekmek çeşitliliğini kontrollü tutarak “özel ay” vurgusunu güçlendirmek
Yani pide, sadece bir gıda ürünü değil; paylaşmanın, bekleyişin ve iftar heyecanının simgesi.
“Sıcak Pide” Ritüeli
Ramazan pidesini farklı kılan bir diğer unsur ise tüketim alışkanlığı. İftara dakikalar kala fırından alınan sıcak pide, adeta bir ritüele dönüşmüş durumda. Bu gelenek, ailelerin birlikte iftar hazırlığı yapmasının ve mahalle kültürünün de bir parçası.
Fırıncılar, Ramazan ayında üretimlerini artırırken, pide hamurunun normal ekmeğe göre daha yumuşak ve yüksek hidratasyonlu olduğunu belirtiyor. Bu da ona kendine has dokusunu kazandırıyor.
10 Yılda Fiyatı Nasıl Değişti?
Ramazan pidesi, kültürel anlamının yanı sıra ekonomik tartışmaların da odağında. Son 10 yılda artan un, maya, enerji ve işçilik maliyetleri fiyatlara doğrudan yansıdı.
Yaklaşık ortalama fiyat değişimi şöyle:
-
2016: 250 gram pide yaklaşık 1 TL
-
2018: 1,5–2 TL bandı
-
2020: 2,5–3 TL
-
2022: 5–6 TL
-
2024: 10–15 TL
-
2026: 20 TL ve üzeri (şehir ve gramaja göre değişiyor)
Son 10 yılda fiyat artışı yaklaşık 20 katı buldu. Özellikle son 4 yıldaki maliyet artışları, pide fiyatlarının daha hızlı yükselmesine neden oldu.
Hem Gelenek Hem Ekonomi
Ramazan pidesi bugün hem kültürel bir miras hem de ekonomik göstergelerden biri olarak görülüyor. Bir zamanlar “bozuk parayla” alınabilen pide, artık aile bütçesinde daha belirgin bir kalem haline gelmiş durumda.
Ancak değişmeyen tek şey, iftar saatine doğru yayılan o koku ve sofradaki yeri. Ramazan pidesi, yalnızca bir ay boyunca üretilse de yüzyıllardır süren bir geleneğin sıcak ve paylaşılan simgesi olmaya devam ediyor.