Günlük yaşamda farkında olmadan sürdürülen bazı alışkanlıklar, kalp ve damar sağlığını olumsuz etkileyebiliyor. Özellikle doymuş yağ bakımından zengin beslenme, fiziksel aktivite eksikliği ve fazla kilo, yüksek kolesterol riskini artıran faktörler arasında yer alıyor. Ancak kolesterol yüksekliği yalnızca beslenme alışkanlıklarından kaynaklanmıyor. Genetik yatkınlık ve bazı hastalıklar da kandaki kolesterol seviyesinin yükselmesine neden olabiliyor.
KOLESTEROL NEDEN YÜKSELİR?
Kolesterol, vücudun hormon üretimi ve hücrelerin yapısı için ihtiyaç duyduğu yağ benzeri bir madde olarak biliniyor. Ancak kandaki bazı kolesterol türlerinin gereğinden fazla yükselmesi, zamanla damar sağlığını tehdit edebiliyor.
Amerikan Kalp Derneği ve ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine (CDC) göre kolesterol yüksekliğine yol açabilen başlıca faktörler şöyle:
-
Doymuş ve trans yağ bakımından zengin yiyeceklerin sık tüketilmesi
-
Hareketsiz yaşam tarzı
-
Fazla kilo ve obezite
-
Sigara kullanımı
-
Ailede yüksek kolesterol öyküsü bulunması
-
Diyabet ve bazı metabolik hastalıklar
-
İlerleyen yaşla birlikte vücudun kolesterolü işleme kapasitesindeki değişiklikler
Özellikle ailesel kolesterol yüksekliği bulunan kişilerde, sağlıklı beslenmeye rağmen kolesterol değerleri yüksek seyredebildiği için tıbbi takip önem taşıyor.
YÜKSEK KOLESTEROLÜN BELİRTİLERİ NELERDİR?
Yüksek kolesterolün en dikkat çekici özelliklerinden biri, çoğu kişide herhangi bir belirtiye neden olmaması.
Kişi kendisini sağlıklı hissetse bile kanındaki LDL, yani kötü kolesterol seviyesi yüksek olabiliyor.
Çok yüksek kolesterolün görüldüğü bazı kalıtsal hastalıklarda göz çevresinde veya tendonlarda sarımsı yağ birikimleri oluşabiliyor. Ancak bu bulgular her hastada görülmüyor.
Bu nedenle yüksek kolesterolün tespit edilmesinde kan tahlili temel yöntem olarak öne çıkıyor.
DAMAR TIKANIKLIĞI RİSKİNİ ARTIRABİLİYOR
Kandaki LDL kolesterol seviyesinin uzun süre yüksek kalması, damar duvarlarında plak adı verilen birikimlerin oluşmasına katkıda bulunabiliyor.
Zamanla damarların daralmasına neden olabilen bu durum, kalp krizi ve inme riskini artırabiliyor.
Uzman kuruluşlar, yüksek kolesterolün diğer risk faktörleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Özellikle yüksek tansiyon, diyabet ve sigara kullanımı gibi etkenler kalp ve damar hastalıkları açısından önem taşıyor.
KOLESTEROLÜ DÜŞÜRMEK İÇİN NE YAPILMALI?
Kolesterol seviyelerinin kontrol altında tutulmasında beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri önemli rol oynuyor.
İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi (NHS), kolesterolü düşürmeye yardımcı olabilecek alışkanlıklar arasında şunları sıralıyor:
-
Tereyağı ve yağlı etler gibi doymuş yağ kaynaklarını sınırlandırmak
-
Zeytinyağı gibi doymamış yağları tercih etmek
-
Sebze, meyve ve tam tahıllı besinlerin tüketimini artırmak
-
Balık, kuruyemiş ve baklagillere beslenmede yer vermek
-
Düzenli fiziksel aktivite yapmak
-
Sigara kullanmamak
-
Sağlıklı vücut ağırlığını korumak
Bununla birlikte bazı kişilerde yalnızca yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmayabiliyor. Kolesterol düşürücü ilaç kullanımı gerekip gerekmediğine, kişinin kan değerleri ve kalp-damar hastalığı riski değerlendirilerek hekim tarafından karar veriliyor.
KOLESTEROL KAÇ OLMALI?
Kolesterol değerlendirmesinde toplam kolesterolün yanı sıra LDL, HDL ve trigliserit değerleri de dikkate alınıyor.
Genel olarak LDL kolesterol seviyesinin düşük olması tercih edilirken, hedef değerler kişinin yaşına, mevcut hastalıklarına ve kalp-damar hastalığı riskine göre değişebiliyor.
Özellikle kalp hastalığı veya diyabeti bulunan kişiler için daha düşük LDL hedefleri belirlenebiliyor.
DÜZENLİ KONTROL NEDEN ÖNEMLİ?
Yüksek kolesterolün çoğunlukla belirti vermemesi, düzenli sağlık kontrollerini daha da önemli hale getiriyor.
Kan yağlarının ölçüldüğü lipid profili testi sayesinde toplam kolesterol, LDL, HDL ve trigliserit seviyeleri değerlendirilebiliyor.
Uzmanlar, özellikle ailesinde erken yaşta kalp hastalığı bulunanların ve yüksek kolesterol açısından risk taşıyan kişilerin doktor önerisi doğrultusunda kontrollerini yaptırmasını tavsiye ediyor.
