ABD ve İsrail’in İran’a yönelik 28 Şubat’ta başlattığı saldırıların ardından, İran Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Danışmanı İbrahim Cebbari Hürmüz Boğazı’nın geçişlere kapatıldığını açıkladı. Cebbari, boğazdan geçmeye çalışan gemilerin hedef alınabileceğini belirterek uluslararası deniz taşımacılığı için kritik bir uyarıda bulundu.
Bu gelişme üzerine Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO) bölgede deniz güvenliği risk seviyesinin en üst düzey olan “kritik” seviyeye yükseldiğini duyurdu. Sigorta şirketleri de Körfez’de faaliyet gösteren gemiler için savaş risk poliçelerini iptal etmeye başladı.
Gemi trafiği yüzde 90 azaldı
Gerilimin artmasıyla dünyanın önde gelen konteyner taşımacılığı şirketleri Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerini askıya aldı.
Gerçek zamanlı denizcilik verilerine göre boğazdan günlük ortalama 138 gemi geçiş yaparken, 2 Mart’ta bu sayı 7’ye, 3 Mart’ta ise 4’e düştü. Böylece son bir haftaya göre gemi trafiğinde yaklaşık yüzde 90’lık bir azalma yaşandı.
Aynı dönemde petrol tankerlerinin geçişlerinde de benzer bir düşüş görülürken, tanker hareketliliği saldırılar öncesine kıyasla yaklaşık yüzde 90 geriledi.
Nakliye rotaları değişiyor
Körfez’deki riskin artmasıyla birlikte büyük nakliye şirketleri rotalarını değiştirmeye başladı.
Hapag-Lloyd, Orta Doğu’daki güvenlik riskleri nedeniyle gemilerinin Kızıldeniz üzerinden geçmediğini ve seferlerin Afrika’nın güneyindeki Ümit Burnu rotası üzerinden sürdürüldüğünü açıkladı.
Benzer şekilde CMA CGM Körfez’de bulunan gemilerine güvenli limanlara sığınma talimatı verdiğini, Süveyş Kanalıgeçişlerini ise geçici olarak durdurduğunu bildirdi.
Küresel ticaretin en büyük oyuncularından Maersk de Orta Doğu-Hindistan hattındaki seferlerini Ümit Burnu üzerinden yeniden yönlendirdiğini duyurdu.
Bu değişim sonucunda Ümit Burnu’ndan geçen gemi sayısı kısa sürede iki katına çıktı.
Teslimatlar gecikebilir, maliyetler artabilir
Uzmanlara göre nakliye rotalarının uzaması, teslimat sürelerini 10 ila 20 gün arasında geciktirebilir. Bu durum küresel taşımacılık maliyetlerini de yukarı çekebilir.
Analizler, ticari deniz taşımacılığı şirketlerinin Körfez’deki güvenlik riskleri ortadan kalkana kadar alternatif güzergâhları kullanmaya devam edeceğini gösteriyor.
Petrol ve LNG piyasasında endişe
Basra Körfezi’nin çıkış kapısı olan Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticareti açısından kritik bir geçit. Küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’si bu boğazdan dünya piyasalarına ulaşıyor. Günlük yaklaşık 15 milyon varil ham petrolün önemli kısmı Asya ülkelerine gönderiliyor.
En büyük alıcı ülkeler arasında Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore yer alıyor.
Bunun yanı sıra dünya LNG ihracatının yaklaşık yüzde 20’si de bu rota üzerinden taşınıyor. Bölgedeki en büyük üreticilerden QatarEnergy’nin tesislerinden birinin saldırı tehdidi nedeniyle üretimi durdurması, küresel gaz piyasasında arz endişelerini artırdı.
Üretim tesisleri risk altında
Bazı ülkelerde üretim de etkilenmeye başladı. Irak, tankerlerin Körfez’e girememesi ve depoların dolması nedeniyle Rumeyle sahasında petrol üretimini durdurma kararı aldı.
JPMorgan analistleri ise Hürmüz Boğazı’ndaki aksamanın üç haftayı aşması halinde petrol üreticilerinin tesislerinde kapanmaların başlayabileceği uyarısında bulundu.
Enerji piyasası uzmanları, kriz uzadıkça petrol ve LNG fiyatlarında dalgalanmaların artabileceğini ve küresel enerji ticaretinin yeni rotalar aramak zorunda kalabileceğini belirtiyor.