Çocukların adli süreçlerde korunmasını ve suçun önlenmesine yönelik mekanizmaların güçlendirilmesini amaçlayan düzenleme kapsamında Türk Ceza Kanunu, Çocuk Koruma Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun başta olmak üzere çeşitli yasalarda değişiklik yapıldı.
Kanunla birlikte mevzuatta kullanılan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi de “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirildi.
Çocukların ceza sorumluluğuna yeni düzenleme
Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle 12-15 yaş grubundaki çocukların ceza sorumluluğuna ilişkin yeni hükümler getirildi. Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmemiş olan çocukların ceza sorumluluğu bulunmayacak, ancak bu çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilecek.
Fiilin sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği bulunan çocuklar için ise suçun niteliğine göre farklı hapis cezaları öngörüldü. 12-15 yaş grubunda ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 13 ila 18 yıl, müebbet gerektiren suçlarda ise 10 ila 12 yıl arasında hapis cezası uygulanabilecek. Diğer cezalar yarı oranında indirilecek ve her fiil bakımından hapis cezası 9 yılı aşamayacak.
15-18 yaş grubundaki çocuklar için de ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 19 ila 27 yıl, müebbet gerektiren suçlarda 15 ila 18 yıl arasında hapis cezası öngörüldü.
Silah ve bıçak erişimine sıkı denetim
Düzenlemeyle çocukların ateşli silahlara ulaşmasını önlemeye yönelik yeni bir suç hükmü getirildi. Ateşli silahını gerekli dikkat ve özeni göstermeden muhafaza ederek çocuğun silaha erişmesine neden olan kişi, daha ağır bir suç oluşmadığı takdirde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak.
Kabahatler Kanunu'na eklenen “amaç dışı bıçak taşıma” düzenlemesiyle de çocukların bıçak ve benzeri kesici, delici veya yaralayıcı aletlere erişimine yönelik yasaklar getirildi.
18 yaşından küçük çocuklara bu tür aletlerin satılması, çocukların bunları satın alması veya taşıması yasaklanırken, yasağa uymayanlara 5 bin lira, durumun sayı veya nitelik bakımından ağır olması halinde 10 bin lira idari para cezası uygulanacak. Düzenleme internet ve mesafeli satışları da kapsayacak ve ilgili hüküm 1 Aralık 2026’da yürürlüğe girecek.
Aile yükümlülüklerini ihlal edenlere daha ağır ceza
Kanunla aile hukukundan doğan bakım, eğitim ve destek yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere yönelik cezalar da artırıldı. Bu kapsamda öngörülen hapis cezası 3 aydan 2 yıla kadar olacak. Hamile olduğunu bildiği eşini veya kendisinden gebe kalmış birlikte yaşadığı kadını çaresiz durumda terk edenler hakkında uygulanacak hapis cezasının alt ve üst sınırları da yükseltildi.
Velayet hakkı kaldırılmış olsa dahi alkol veya uyuşturucu kullanımı, onur kırıcı davranışlar ya da özen eksikliği nedeniyle çocuğunun ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye atan anne veya baba hakkında ise 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası uygulanabilecek.
Çocuklar için yeni yönlendirme ve koruma tedbirleri
Çocuk Koruma Kanunu’na eklenen hükümlerle ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için yeni yönlendirme tedbirleri oluşturuldu. Bunlar arasında sosyal ve toplumsal hizmetler, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane, çevre temizliği ile bağımlılıklardan korunma tedbirleri yer aldı.
Çocukların spor tesisleri, gençlik merkezleri, kütüphaneler ve çevre temizliği faaliyetlerinde 20 saatten 300 saate kadar görev almaları mümkün olacak. Dijital risklerden korunma tedbiri kapsamında bazı platform ve uygulamalara erişimin sınırlandırılması da kararlaştırılabilecek. Bağımlılık riski bulunan çocuklar için ise tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılım sağlanabilecek.
Öte yandan çocuk hükümlülerin infaz sürecinde de değişikliğe gidildi. Çocukların hapis cezalarının infazına öncelikle çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanması, iyi halli olduklarının belirlenmesi halinde çocuk eğitimevlerine ayrılmaları öngörüldü. Çocukların eğitimevine ayrılmasına ilişkin değerlendirmeler en geç üç ayda bir yapılacak.
Ayrıca ciddi sağlık veya güvenlik riski taşıdığı değerlendirilen çocuklar için acil korunma süreci hızlandırıldı. Uzman hekim tarafından 24 saat içinde rapor hazırlanması, sağlık kuruluşunun çocuk hakimine başvurması ve hakimin talep hakkında belirlenen süreler içinde karar vermesi düzenleme kapsamına alındı.
Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbirlerin gereklerine aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kişiler hakkında da ihlalin niteliğine göre 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi uygulanabilecek.
