Bugünlerde haberlere sık sık yurt dışından zararlı kimyasallara bulaştığı ya da küflendiği gerekçesi ile iade edilen tonlarca gıda ürününe dair haberler duyuyoruz.
Bu haberlerde genellikle kabul edilebilir sınırın üzerinde bir “peptisit” ve “alfatoksin” kalıntılarından falan bahsediliyor.
Tarım ilacı ya da “peptisit” ve “alfatoksin” falan denilince bu kelimeleri bilmeyen halkımız bu kimyasalların nasıl bir tehdit içerdiğini tam olarak anlamıyor, anlamayınca da tedbir almıyor bende bu yüzden konuya bir açıklık getireyim istedim.
Öncelikle şunu söylemem gerek bu zehirli kimyasallara tarım ilacı demek son derecede yanlıştır!
İlaç deyince kavramsal olarak insanı iyileştiren kimyasallar akla geldiği için bu zehirli kimyasalların yarattığı tehdit halk tarafından tam olarak algılanamamaktadır!
Bu yüzden doğru kelime kulanımı tarım ilacı değil tarım zehirleri olmalıdır, aynı fareler ile mücadelede kullandığımız “fare zehiri” tabiri gibi.
Gelelim bu kelimelerin anlamına:
Pestisit nedir?
Tarımda bakteri, virüs ve haşereleri ortadan kaldırmak için kullanılan kimyasallar, bazı organik bileşenler, dezenfektanlar gibi maddelere ve yöntemlere ''Pestisit'' “Tarımsal zehir” ismi verilir.
Her ne kadar ismi bize yabancı gelse de yaşamımızda çokça karşılaştığımız Pestisitler; sebze ve meyvelerin doğada zarar görmeden yetişmesi ve yaşam alanlarımızın zararlı mikroorganizmalardan arınması gibi konularda fayda sağlamasının yanında kullanım yanlışlığına bağlı olarak insan sağlığı açısından çok büyük bir tehdit de oluşturabilmektedir.
Pestisit yani tarımsal zehir türleri arasında şunları sayabiliriz:
Bakterisid: Bakteri öldürücüler
Ahicide: Kuş öldürücüler
İnsaktisid: Böcek ve haşerelere karşı kullanılan zehirli maddeler
Fungusid: Mantarlara karşı kullanılan öldürücü maddeler
Herbisid: Yabancı otlara karşı kullanılan zehirli maddeler
Mollusid: Yumuşakçalara karşı kullanılan zehirli maddeler
Rodensid: Kemirgenlere karşı kullanılan zehirli maddeler
Nematisid: Nematotlara karşı kullanılan zehirli maddeler
Akarisid (Miticid): Akarlara karşı kullanılan zehirli maddeler
Defoliantlar: Yaprak dökücüler
Dikkat ederseniz bu kimyasalların en önemli işlevi istenmeyen canlıları öldürmek, yok etmek bu yüzden de bunları zehir olarak adlandırmak gerekmektedir.
Pestisitlere ya da tarım zehirlerine maruz kalma sonucunda görülen kısa dönem etkileri deyince aklımıza ilk gelecek olanlar akut zehirlenmeler ve alerjik reaksiyonlardır. Özellikle tarım işleriyle uğraşanlar büyük risk altındadır. Dikkatsiz ve özensiz yapılan ilaçlamalar sonucu pek çok pestisit zehirlenmesi vakası meydana gelmektedir.
Uzun dönem etkilerinin başında ise özellikle kronik olarak maruz kalan kişilerde oluşan genetik hasarlar ve buna bağlı oluşan kanserler gelir. Bunun yanında karaciğer, böbrekler ve kas sistemlerinde bozulmalar meydana gelmektedir.
Bu etkilere ek olarak anne karnında bu maddelere maruz kalan fetüste anomaliler gözlenmektedir.
Aflatoksin nedir?
Aflatoksinler, bir küf mantarı olan Aspergillus flavus ve Aspergillus parasiticus tarafından üretilen zehirli ve kanserojen maddelerdir. Bu küf mantarları normal şartlar altında toprakta bulunur. Hasat öncesinde ve depolama sırasında gıda ürünlerine bulaşıp çoğalabilir.
Tahıl (pirinç, mısır, buğday, ince ve süpürge darı), yağlı tohumlar (pamuk, soya fasulyesi, yer fıstığı, ayçiçeği), baharat (kırmızıbiber, karabiber, kişniş, zerdeçal, zencefil) ve kuru yemiş (badem, Antep fıstığı, ceviz, Hindistan cevizi, brezilya cevizi) sıklıkla etkilenenlerdir. Bunlarla beslenen hayvanların sütünde de aynı zehre rastlanabilir.
Yüksek doza maruz kalma nedeniyle HCC tipi Karaciğer kanseri yapabilir ve hiçbir canlı türünün bu zehre direnci yoktur!
Peki, ne yapmak gerek?
Acil olarak yapılması gereken iki şey var:
- Çiftçileri tarım zehirleri ve küf mantarları konusunda iyice eğitmek, doğru kullanım ve tedbirlerin alınmasını sağlamak.
- Belediyeler ve tarım bakanlığının yurt içinde satışa sunulan ya da yurt dışına gönderilen tüm gıda maddelerini doğru düzgün kontrol etmesi. Kontrolden geçemeyen gıda ürünlerinin derhal imhası ve satışının engellenmesi gerekir.