Özellikle Rusya’nın Ukrayna’ya saldırması ile beraber aniden fırlayarak varili 100 doların üzerine fırlayan ham petrol fiyatları son birkaç günde resmen çöktü 90 doların bile altına indi.
Bu düşüş elbette ki hele birde eğer kalıcı olursa enerji ihtiyacını ithal kaynaklar ile sağlayan Türkiye gibi ülkelerin lehine enerji kaynaklarını ihraç eden ülkelerin ise aleyhine olacaktır.
Bu düşüşün kalıcı olup olmadığını anlayabilmek için önce ham petrol fiyatları neden geriledi sorusuna yanıt bulmamız gerekmektedir.
Netice olarak şunu biliyoruz; Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş henüz sona ermedi, Rusya enerji kaynaklarını yaptırımlara karşı bir silah olarak kullanıyor ve Ukrayna’ya destek veren özgür dünyayı enerji fiyatlarını yükselterek dize getirmeye çalışıyor. Yani bu cephede pek yeni bir şey yok, savaşın dozu düşmüş olsa da kısa bir süre içinde bir barış ya da en azından ateşkes anlaşması olasılığı da ufukta gözükmüyor. Dahası Rusya ile ABD arasında ipler uzun zamandır görülmedik ölçüde gerilmiş bulunuyor ve yeni bir soğuk savaş döneminin başladığı söyleniyor. Ham petrol fiyatlarını yukarı çeken bu etki hala masada yani. Üstelik birde buna Uzak Doğudaki Çin ve Amerika arasındaki gerilimler eklenmiş bulunuyor.
İklim değişikliğini önleme anlaşması kapsamında alınacak önlemlerin de arz yönlü sıkıntılar yaratarak petrol başta olmak üzere tüm fosil kaynak fiyatlarını yukarı çekeceğini çok önceden söylemiştik, eh bu gün bu dediklerimizde de bir değişiklik yok.
Ham petrol fiyatları uluslararası piyasalarda dolar ile belirlendiği için doların değerindeki değişimin petrol fiyatlarına ters yönlü bir etki yaptığını da biliyoruz. Aradaki ilişkiye göre dolar değerlendikçe petrol ucuzlar ve dolar değer kaybettikçe petrol fiyatları yukarı gider.
Bu noktada birde elimizde ons altın kıstası var, bu kıstasa göre:
1970 den günümüze kadar geçen 52 yılda ons altın fiyatı ve ham petrol fiyatı birbirine paralel olarak yaklaşık 50 kat artmış bulunmaktadır.
Bu 52 yıllık süreçte ham petrolün ortalama fiyatı 0,064292 ons altına karşılık gelmektedir. Bu dönemde en düşük fiyat 2020 yılında 0,022935 ons ve 2021 yılında 0,033354 ons ile pandemi döneminde görülmüştür. Pandeminin etkileri sonucunda küresel ekonominin, hatta yaşamın aniden stop etmesi büyük bir talep düşüklüğüne yol açmış ve petrol fiyatları hem dolar bazında ve hem de ons altın bazında dibi görmüştü.
2000 yılı sonrasında, yani yeni milenyumda geçen 22 yılda ise 1 varil ham petrolün ortalama fiyatı 0,071524 Ons altın olmuştur.
Bugün altının ons fiyatı 1.700 dolar civarındadır, bu fiyat seviyesi dikkate alınırsa 1 varil ham petrolün olması gereken fiyat:
52 yıllık ortalamaya göre 109,29 dolar
22 yıllık ortalamaya göre 121,59 dolar
Seviyesindedir. Son birkaç güne kadar ham petrol fiyatları yukarıda hesapladığım 22 yıllık ortalamanın altında kalsa da 52 yıllık ortalamanın yakınlarındaydı. Peki, ne oldu da birden 90 doların altına sarkıverdi?
Bu noktada karşımıza iki önemli olgu çıkıyor bunlardan ilki Avrupa’da ortaya çıkan ve güçlenen resesyon olasılığı, ikincisi ise Çin gibi bir devin büyümesinde ortaya çıkan sorunlar. Bu iki sorun gelecekte petrole yönelik talebin düşeceği öngörülerini artırmakta ve buda fiyatları baskılamaktadır.
Dolayısıyla önümüzdeki dönemde petrol başta olmak üzere fosil yakıtların fiyatını bu resesyon olasılığı ve küresel talepteki gelişmeler belirleyecektir.
Tamam petrol fiyatlarının yükselmesi Türkiye gibi ülkelerin ekonomisini tehdit ediyor ama küresel bir resesyon ve değerlenen dolar ve euro da en az yüksek enerji fiyatları kadar büyük bir tehdit oluşturuyor. Üstelik ana ihracat pazarımız olan Avrupa’da ortaya çıkacak bir resesyon şu anda Türkiye’deki büyümenin motoru olan ihracatı da sıkıntıya sokacak ve ekonomik krizi daha da derinleştirecektir.