Sınavlara hazırlık sürecinde bulunan öğrencilerin sık sık tekrarladığı cümleler vardır:
“Her şeyi çalıştım mı?”,
“Hiçbir şeyi unutmamalıyım!”,
“Her olasılığa hazır mıyım?”
Bu, aslında kontrol ihtiyacının bir yansımasıdır. Ama gerçek şu ki, hayat ve sınavlar asla tam anlamıyla kontrol edilemez. İşte bu noktada, kaygı çoğu zaman belirsizliğe tahammül edememekten doğar.
Kontrol İllüzyonu ve Kaygı
Psikolojide “kontrol illüzyonu” kavramı, kişinin her şeyin kendi kontrolünde olduğunu düşünmesi olarak açıklanır. Bu düşüncenin kişide küçük bir belirsizlik karşısında bile yoğun kaygı yaşaması ile sonuç bulur.
Sınav hazırlıklarında bazı öğrenciler, kontrolü tamamen ellerinde tutmaya çalışır: tüm notları tekrar tekrar okur, tüm denemeleri eksiksiz yapmaya çalışır, hatta en küçük olası/doğal bir hatayı dahi kafasında büyütür. Bu çaba, kısa vadede performans artırıcı gibi görünse de zaman geçtikçe zihinsel tükenmişliğe yol açar.
Araştırmalar, yüksek kontrol ihtiyacına sahip öğrencilerin belirsizlikle karşılaştığında daha yüksek düzeyde kaygı yaşadığını ve odaklanma sorunlarıyla karşılaştıklarını göstermektedir. Sınavlarda yalnızca bilgiler yarışmaz… Sınavlar pek çok farklı becerinin yarıştığı alanalrdır: dikkat ve odaklanma, zaman yönetimi, kaygı yönetimi, heyecan yönetimi, sınav alma becerileri, problem çözme becerileri, okuduğunu anlama becerileri vs… işte tam bu noktada bir paradoks meydana gelir: Sınavı kazanmayı çok arzulayan bir öğrenci kendi kendinin sınavı kazanmasına engel olur…
Belirsizliğe Tahammül
Belirsizlik, hayatın ve sınavların doğal bir parçasıdır. Sınav sorularının tamamını tahmin etmek ya da tüm senaryolara hazır olmak mümkün değildir.
Öğrencilerin şunu öğrenmesi önemlidir: her şeyi kontrol etmeye çalışmak yerine, kontrol edebileceğin alanlara odaklanmak ve kontrol edemeyeceğin şeyleri kabul etmek, enerjini verimli yönetmek ve yaşamdan daha fazla keyif almaya hizmet eder.
● Çalışma planı ve rutinler sizin kontrol alanınızda…
● Konuları tekrar etmek, deneme çözmek sizin kontrol alanınızda…
● Sınavdaki soruların konu dağılımlarını ya da zorluk düzeylerini seçmek sizin kontrolüzde değildir.
● Diğer öğrencilerin hazırlık düzeyi… sınav günü yaşanacak ufak aksaklıklar ise kontrolünüz dışındadır.
Bu farkındalık, kaygının çoğunu azaltır ve öğrencinin enerjisini verimli alanlara yönlendirir.
Veliler ve Öğretmenler İçin Öneriler
Kontrol illüzyonunu beslemeyin: “Her şeyi çalışmalı, eksik bırakmamalısın” demek, öğrencinin kaygısını artırır.
Belirsizliği normalleştirin: “Sınavda her şey istediğin gibi gitmeyebilir; önemli olan elinden geleni yapmak” gibi ifadeler kullanın.
Odak alanını daraltmayı öğretin: Sadece kontrol edebileceği konulara odaklanmak, kaygıyı azaltır ve öğrenciyi eyleme geçirir.
Son Söz
Kontrol ihtiyacı, kaygının güçlü tetikleyicilerinden biridir. Her şeyi bilmeye çalışmak, aslında öğrenciyi kendi zihinsel labirentine hapseder.
Belirsizliğe tahammül etmeyi öğrenmek, kaygıyı yönetmenin ve labirentten çıkmanın anahtarıdır. Çünkü sınav, sadece bilgiyi ölçmekle kalmaz; öğrencinin belirsizlikle baş etme becerisini de test eder.
Ve biz yetişkinler olarak, yetişmekte olanlara bu beceriyi kazanmaları için yardım edecek rehberleriz.
"Değerli okuyucularım, yazılarım ile ilgili görüş ve önerilerinizi bizimle paylaşmanızı çok isterim. Geri bildirimlerinizi info@sakiripek.com adresine gönderebilirsiniz. Teşekkürler!"