Aradaki fark: Mustafa Kemal feodal bir yapı olan Osmanlı hanedanının iktidarına son verip “kayıtsız şartsız milli egemenlik” ilkesi üzerine çağdaş Türkiye Cumhuriyetini inşa ederken Rıza Han Kaçar Hanedanını devirip yerine kendi Pehlevi hanedanını kurmuş, kendi kendini şah ilan etmiştir.
Bakınız Pehlevi Hanedanı, 1921'de askeri bir darbeyle öne çıkan Kazak Tugayı komutanı Rıza Han'ın, Kaçar Hanedanı'nı yenerek 1925'te kendini Şah ilan etmesiyle kuruldu öyle soyu sopu bin yıllara uzanan kadim bir hanedan falan değildir yani. İngiliz desteği ve reformist ajandasıyla yönetimi ele alan Rıza Şah, geleneksel feodal yapıyı yıkarak modern bir İran devleti oluşturmayı istemiştir.
Rıza Şah, Türkiye'deki Atatürk reformlarından etkilenerek, laik ve milliyetçi bir politika izledi, ancak cumhuriyet fikrinden İngilizler ve din adamlarının muhalefeti yüzünden vazgeçmek zorunda kaldı.
Burada önemli bir not ekleyeyim: Bizim memlekette bir çok kişi Atatürk’ün İngilizlerin isteği ile Osmanlı’yı yıkıp bir Cumhuriyet kurduğuna falan inanır. Gerçekte ise İngiltere bir teokratik mutlaki monarşidir ve dünyada teokratik mutlaki monarşilerin hamisidir, daima monarşik düzenin sürdürülmesini destekler ve cumhuriyet fikrine şiddetle karşıdır.
Şimdi bazı dostlar ama hoca İngiltere bir meşruti monarşi falan da diyecektir.
Dostlar Meşruti Monarşi yani anayasal monarşi olabilmek için bir anayasanın olması gerekir, İngiltere’de ise bir anayasa yoktur.
Peki teokratik monarşiyi nereden çıkardın derseniz, bilmeyen öğrensin; İngiltere’de Kral aynı zamanda Anglikan kilisesinin de başıdır!
İngiltere’de kral sembolik vs. diyenler de feci şekilde aldanmaktadır, İngiltere’de kral sembolik falan değildir sadece öyle bilinmeyi çok sever...
Neyse ne konumuz İngiltere değil İran, bu noktada konuya dönelim:
İran’da Rıza Pehlevi İngilizleri ve din adamlarını dinleyip bir Cumhuriyet kurmak yerine bir monarşi kurmayı tercih edince İran ile Türkiye’nin yolları ayrıldı, kaderleri farklılaştı.
Türkiye İngilizlere ve din adamlarına boyun eğmeyen Atatürk’ün yolunda yürüyüp, çağdaş medeniyetler kulübüne dahil olurken İran onca imkan ve doğal zenginliğine rağmen yüz yıldır arkaik feodal bir yapıların elinde fakr ü zaruret içinde kanlı bir bataklıkta debelenip duruyor.
Görüldüğü üzere tek bir kişi, bir ulusun kaderini işte böyle etkileyebiliyor, sonuç olarak çağdaş Türkiye Mustafa Kemal Atatürk’ün eseriyken feodal yapıların elinde per perişan İran da Rıza Han’ın eseri olmuş oluyor...
Neticede İran’ın asli sorunu içinden Atatürk gibi muhteşem bir devrimci, büyük bir devlet adamı çıkaramamış olmasıdır.
Efendim İran şöyle köklü devlet, böyle kadim uygarlık işgal etmek mümkün değil falan diyenler de feci şekilde yanılıyor!
İran zannedildiği gibi çağlar boyunca tek bir medeniyetin kurduğu, tek bir devlet ya da hanedan tarafından yönetilmemiştir! İran coğrafyasında hüküm süren birbiri ile alakasız devletler, medeniyetler ve hanedanlar vardır. Aşağıdaki listeye bakınca göreceksiniz, Makedonlardan Helenlere, Araplardan Türklere kadar İran’ı işgal etmeyen kimse kalmamıştır. Kadim dönemlerden beri İran’ı yöneten güçlerin kronolojik sıralaması da şöyledir:
- Med İmparatorluğu MÖ 678 – MÖ 550 İran’da bilinen ilk büyük yerli devlet.
- Ahameniş ya da Pers İmparatorluğu MÖ 550 – MÖ 330 Kurucu: Büyük Kiros İran tarihinin ilk büyük dünya imparatorluğudur I. Darius ve Xerxes I dönemlerinde zirveye ulaştı.
- Makedon İmparatorluğu MÖ 330 – MÖ 323 İran, Büyük İskender tarafından fethedildi.
- Selevkos İmparatorluğu MÖ 312 – MÖ 247 Helenistik dönem.
- Part İmparatorluğu MÖ 247 – MS 224 Kurucu: I. Arsakes Roma ile uzun savaşlar yaptı.
- Sasani İmparatorluğu 224 – 651 Kurucu: I. Ardeşir İran’ın son büyük Zerdüşt imparatorluğu.
- Raşidun Halifeliği 651 – 661 Sasani devleti yıkıldı.
- Emevi Halifeliği 661 – 750
- Abbasi Halifeliği 750 – 1258 İran’da zamanla yerel hanedanlar ortaya çıktı.
- Tahiriler 821 – 873
- Saffariler 861 – 1003
- Samaniler 819 – 999
- Gazneliler 977 – 1186
- Büveyhiler 934 – 1062
- Büyük Selçuklu İmparatorluğu 1037 – 1194 Kurucu: Tuğrul Bey
- İlhanlı Devleti 1256 – 1335 Kurucu: Hülagû Han
- Timur İmparatorluğu 1370 – 1507 Kurucu: Timur
- Safevi Devleti 1501 – 1736 Kurucu: Şah İsmail I İran’da Şiilik resmi mezhep oldu.
- Afşar Hanedanı 1736 – 1796 Kurucu: Nadir Şah
- Zend Hanedanı 1751 – 1794
- Kaçar Hanedanı 1794 – 1925
- Pehlevi Hanedanı 1925 – 1979 Kurucu: Rıza Şah Pehlevi, Son şah: Muhammed Rıza Pehlevi bu dönemde İkinci Dünya savaşı sırasında İran’ı Sovyetler ve İngilizler işgal etmiştir.
- İran İslam Cumhuriyeti 1979 – günümüz Kurucu lider: Ruhullah Humeyni.