Malum iki otokrat lider; Trump ve Putin Orban kazansın diye her türlü desteği verdi amma ve lakin görünen o ki bu destek ters tepti, güçleri yetmedi ve Orban ile partisi hezimete uğradı.
Başta Zelensky olmak üzere Avrupa Birliğini ve demokrasiyi savunan, otokrasiyi durdurmak için savaşan liderler ise büyük bir zafer kazandı.
İbrahim Kahveci’nin Orban’ın yenilmesi sonrasında yaptığı, benim de çok yerinde bulduğum bir X paylaşımında dediği gibi: Macaristan sadece Orban'ı devirmedi; otokrasiyi de devirdi, cehaletin iktidarını da devirdi, taban sınıf istilası bitti ve orta sınıf zaferi geldi.
Diğer yandan görünen o ki faşist diktatör Putin, dünya genelinde müttefiklerini kaybetmeye devam ediyor; Suriye'de Esad, Venezuela'da Maduro, İran'da Hamaney ve şimdi de Macaristan'da Orban iktidardan düştü...
Her ne kadar Putin ile Trump’ın arası iyi gibi görünse ve hatta zaman zaman menfaatleri örtüşüyor olsa da Putin’e asıl kazığı atan hep Trump oluyor; neticede Esad’ı da Hamaney’i de Maduro’yu da iktidardan indiren Trump oldu değil mi?
Orban konusunda Trump’ın tercihi Putin ile paralel olsa da neticede Trump’da vereceği desteğin olumsuz etkisini öngörerek davranmış olabilir değil mi?
Sonuçta dünya değişiyor, sanayi çağı bitip bilgi çağının şafağı söküyor ve bu değişen dünyada demokrasiye düşman rejimlere yer olmayacağı görülüyor.
Trump ve Putin gibi otokrat liderlerin iktidarda yükseldiği böyle kaotik bir dönemde Orban’ın uğradığı bu büyük hezimet sonuçta Avrupa demokrasileri için çok ama çok büyük bir umut olmuştur.
Bakınız herkes şunu bilmelidir ki otokrat liderlerin en büyük sorunu daima finansman olmuştur!
Finansman olmuştur çünkü otokrat liderler iktidarlarını sürdürebilmek için her daim sadakati satın almak zorundadırlar.
Sadakati satın almak ise her zaman son derecede pahalı bir iştir, dahası otokrat politikacılar süreç içinde hem daima daha fazla kişinin sadakatini satın almak ve hem de daha önce sadakatini satın aldığı kişilere daha da fazlasını ödemek zorundadır, bu da en nihayetinde çok ciddi bir finansman sorunu yaratır.
Otokrat liderlerin elinin altında petrol ve gaz gibi kolayca paraya tedavül edilip kullanılabilecek nakit para kaynakları yoksa finansman bulabilmek için ülkenin kıt kaynaklarını yandaşlarına aktarmaları gerekir. Bu tercih ise en nihayetinde dar bir kesimin aşırı zenginleşmesine ve büyük çoğunluğun ise yok yoksul sürünmesine yol açacaktır. Bu farklılaşma ise toplumsal kesimler arasında tepki ve çatışmayı şiddetlendirecektir.
Oluşan tepkileri bastırmak için zor kullanmak ise toplumsal tepkileri artırıp bir kısır döngü oluşturacaktır.
İşte Macaristan’da Orban’ın iktidarına son veren de bu toplumsal tepki olmuştur.
Neyse ki Macaristan da biriken bu tepki şiddet içermeyen demokratik yollardan ortaya çıkmış, değişim sandıkta meşru yollar ile gerçekleşmiştir.
Şimdi geçmişte yapılan gayrimeşru işlerin hesabını sorma zamanıdır.
Bu çerçevede seçimi kazanan Peter Magyar'ın Macar halkına verdiği ilk vaatler şöyle olmuştur:
• Son 16 yılda bağımsız kurumlarımıza el konuldu, dengeleri bozdular. Ancak biz bu denge-denetleme sistemini yeniden tesis edeceğiz.
• Yüksek Mahkeme Başkanı, Başsavcı, Medya Otoritesi Başkanı ve Rekabet Kurumu Başkanının istifalarını vermelerini talep ediyorum.
• Hukuk devleti uygulamalarına geri dönülecek.
• Olağanüstü hal kaldırılacak. Ülke kararnamelerle değil, parlamentodan çıkacak yasalarla yönetilecek.
• Devlet kurumlarına, kilit mekanizmalarına yerleştirilen eski iktidar partisi kadroları tek tek görevden alınacak
• Devlet televizyonun haber dairesi derhal feshedilecek.
• Yolsuzlukla Mücadele Bakanlığı kurulacak
• Kamu ihaleleri, yandaş iş insanlarına verilen destekler ve AB fonlarının geçmişte nasıl dağıtıldığı denetlenecek.
• Eski iktidar partisi çevrelerine aktarıldığı tespit edilen ulusal servetin geri alınması için özel takip birimleri ve soruşturma savcılıkları kurulacak.
Sonuçta Peter Magyar ülkesini otokrasiden kurtaran her liderin yapması gerekenleri uygulamaya koymuş bulunuyor.