AB Savunması ve Ukrayna Etkeni

Avrupa Komisyonu, kendi Komiseri tarafından yönetilen bir Savunma Sanayii ve Uzay Genel Müdürlüğü (DG DEFIS) ekledi. Avrupa Parlamentosu tarafında, Dışişleri Komitesi'nin ilgili alt komitesi, 2025 yılı başında tam teşekküllü bir Güvenlik ve Savunma (SEDE) komitesine yükseltildi. Bu kurumsal yükseltmeye düzenleyici bir eğilim eşlik etti.

2024 yılında, yürütme organı, 2025 ile bir sonraki Çok Yıllı Mali Çerçeve (2028-2035) arasında bir boşluk doldurucu olarak bir Avrupa Savunma Sanayi Programı (EDIP) önerdi ve AB bütçesi aracılığıyla Avrupa Savunma Teknolojisi ve İnovasyon Tabanını ve Ukrayna'nın tabanını güçlendirmek için 1,5 milyar avroluk yeni fon sağladı. Yapısal olarak EDIP, Komisyon'un geçici programlarla oluşturulan yeni rolünü derinleştirmek ve tedarik krizi dönemlerinde çeşitli düzenleyici alanlara ve savunma planlamasına müdahale etmesine olanak tanımak üzere tasarlandı. Böylece Komisyon'a, acil müdahale Covid-19 aşı stratejisi kapsamında öncülük edilen ve AB'nin çip Yasası ve Kritik Hammaddeler Yasası'nda da yer alan yeni yetkiler verildi. EDIP'nin amacı:

1) Avrupa Komisyonu'nun savunma sanayiine yönelik askeri teçhizat talebini destekleme, koordine etme ve rasyonelleştirme kapasitesini güçlendirmek.

2) Komisyonun, üye devlet grupları adına savunma sözleşmeleri (ki bunları ortak olarak finanse edebilir) müzakere edebilmesini sağlamak.

3) AB tarafından ortak finanse edilebilecek 'ortak çıkar' içeren savunma projelerinin seçilmesinde yürütmeye benzeri görülmemiş bir rol verin.

4) Komisyon’a, istisnai durumlarda ve ilgili üye devletlerle mutabık kalınan belirli sıkı koşullar altında, savunma şirketlerine askeri üretim ve kritik bileşenler konusunda öncelikler koyma, hatta gerektiğinde yaptırım uygulama yetkisi verilmesi.

Yeni bir Savunma Sanayii Hazırlık Kurulu (DIRB), Komisyona yardımcı olacak ve diğerlerinin yanı sıra tedarik zinciri gözetimi ve izlemesinden sorumlu olacak, Konsey'in bir tedarik krizi durumunu harekete geçirmesini önerecek, acil durum önlemleri konusunda tavsiyelerde bulunacak ve değerlendirecek, Komisyon ile üye devletler arasında koordinasyon eylemlerini kolaylaştıracak ve üye devletlerin yetenek geliştirme planlarını dikkate alarak finansman öncelikli alanlarını belirleyecektir. DIRB, uluslarüstü ortamda faaliyet gösterecektir.

Avrupa Savunma Ajansı'nı (EDA) tamamladığı söylense bile, DIRB, örneğin Çin'in Avrupa savunma sanayisinde ihtiyaç duyulan belirli nadir toprak elementlerinin ve kritik malzemelerin tedarikini engellemesi durumunda üye devletlerin umduğundan daha erken gelebilecek bir tedarik krizi durumunda bu Ajansı gölgede bırakacak. CSDP'ye bağlı olan EDA, hükümetler arası hatlarda faaliyet göstermekter ve bu durum etkinliğini zayıflatmıştır. Sınırlı kadrosu ve bütçesi, büyük üye devletlerin savunma bakanlıklarının iş birliği yapma konusundaki isteksizliği ve NATO'nun planlama süreçleri hakkında bilgi alışverişinde bulunmayı reddetmesi nedeniyle Ajans, daha fazla Ar-Ge ve askeri teçhizat tedarikini teşvik etme konusunda etkili bir rol oynayamadı.

Savunma Sanayii ve Uzay Genel Müdürlüğü yetkisi altında hareket eden Savunma Sanayii Hazırlık Kurulu, bugüne kadar EDA tarafından yönetilen belirli görevlerin işlevsel olarak taşması ve ulusüstü hale getirilmesi için bir kanal haline gelebilir. Üye devletlerin Ar-Ge ve ortak tedarikleri için AB desteğinin düzenlenmesinde Topluluk yönteminin kullanılmasının gerekçesi gerçekten de güçlüdür.

Komisyon'un 19 Mart 2025 tarihli Beyaz Kitabı'nın merkezinde, Ukrayna'nın kendini savunması ve Rusya'yı AB üye ülkelerine saldırmaktan caydırması için bir "kirpi stratejisi" yer alıyor. Kritik boşlukları hızla doldurmanın en kesin yolu, Ukrayna'yı savunma kabiliyetlerini geliştirme ve ilgili endüstrileri entegre etme konusunda AB girişimlerine bağlamaktır. Aday ülkenin savunma sanayi entegrasyonunu hızlandırmak, yalnızca Brüksel'in Rusya'nın saldırganlık savaşına jeostratejik bir tepkisi değil. Aynı zamanda AB'nin kendi çıkarlarına da hizmet ediyor:

Komisyon ve Yüksek Temsilci, Ukrayna ve tüm AB üye devletlerinin, en az iki milyon mermi büyük kalibreli top mühimmatı, hava savunma sistemleri, füzeler ve insansız hava araçları sağlamaktan, Amerikan istihbarat paylaşımı, gözetleme ve keşif kapasitelerinin yerini alacak uzay varlıkları ve hizmetleri gibi temel kolaylaştırıcılara kadar tüm askeri görev yelpazesini yerine getirmek için gereken yeteneklere ihtiyaç duyduğunu belirtmekten çekinmediklerini unutmamak gerekir. Nükleer yeteneklerin belgenin dışında bırakılması, bir nükleer silah devletinin komuta ve kontrolünü paylaşma konusundaki sınırlamaları, tarafsız devletlerin itirazları ve AB'nin bu alandaki küçük sivil yetkileri -Avrupa'nın nükleer üçlemi- göz önüne alındığında bu anlaşılabilir bir ihmaldir.