• Haberler
  • Yazarlar
Ana Sayfa Yazarlar Osmanlı Devleti’nde çocukların eğitimi

Osmanlı Devleti’nde çocukların eğitimi

-

Osmanlı döneminin sonlarında ülkede okur-yazar oranı en yüksek tahminle % 11 olarak tahmin edilmektedir. Allah’ın ilk emri “oku” olduğu halde, Osmanlı toplumu niçin okuyamaz-yazamaz hale gelmişti?

Bu sorunun cevabını doğrudan doğruya Osmanlı padişahı II. Mahmut’tan dinleyelim:
Herkes tarafından bilinen bir gerçektir ki Muhammed ümmetindenim diyen İslâm halkın her şeyden evvel İslâm’ın temel kurallarını ve dinle ilgili haram-helal kavramlarını öğrenmesi gerekmektedir. Bu zorunlu temel dini bilgiler öğrenildikten sonradır ki isteyen istediği mesleği seçecek ve o yolda geçimini sağlayacaktır.

Bu açık gerçekliğe rağmen bir zamandan beri halkın çoğu analarının ve babalarının bir günahı olarak kendileri cahil kaldıkları gibi çocuklarının da cahil kalmasına yol açmaktadırlar. Rızkı verenin Allah olduğuna tevekkül etmeyen bu cahil halk sırf akça kazanmak için çocuklarını mektepten alıp çırak (şâgirt) olarak sanat ehlinin yanına vermekteydi. Bu çocuklar cehalet içerisinde büyüyüp daha sonra bu bilgileri almaları mümkün olmuyordu. Böylece dinini, diyanetini öğrenmekten mahrum kalan bu çocukların bütün günahı analarının ve babalarının boynuna kalmaktaydı.

Sultan Mahmut’un çocukları bu cehalet girdabından kurtarmak için düşündüğü tedbir “kadı” efendileri devreye sokmaktı. Çocuğunu mektepten alıp esnaf yanına çırak olarak vermek isteyen baba, İstanbul kadısına veya Galata, Eyüp, Üsküdar kadılarına çocuğu ile birlikte gidecek ve çocuğun dini temel bilgileri aldığı kanıtlandıktan sonra eline gerekli izin tezkiresi verilecekti. Bu tezkire olmadan hiçbir esnaf, hiçbir çocuğu çırak olarak dükkânına alamayacaktı.

- Reklam -

Okul yaşındaki bir çocuğun çırak olarak izinname olmaksızın çalıştırıldığını gören veya duyan mektep hocası veya mahalle imamı durumu kadıya bildirmek zorundaydı (Ahmet Cevdet Paşa, Tarih-i Cevdet, c.12, İstanbul 1974, s.313- 315).

Bir sûreti Adana Kadı Siciline kayıt edilmiş bulunan bu fermanda birçok köy ve kasabada cami ve mescitlerin boş ve işlevsiz kaldığından şikâyet edilmekteydi. Minarelerde ezan-ı Muhammedi okunmaz olmuştu. Halk beş vakit namazı terk etmişti. Bütün bunlar cahil halkın akçaya imrenerek çocuklarını 5-6 yaşında iken mektepten alıp sanata vermelerinden kaynaklanmaktaydı. Bu yolla kendileri cahil kaldıkları gibi çocuklarını da cahil bırakmaktaydılar (AŞS 10, s.64-65, belge 211, tarih evahir-i Şevval 1241/ 29 Mayıs- 9 Haziran 1826).

Sultan Mahmut’un çocuklara din ve diyanetlerinin öğretilmesi için yayınladığı bu ferman bir tür adalet fermanı gibidir. Osmanlı toplumunun ne kadar acınacak bir durumda olduğunun da bir anlamda itirafıdır. Padişahın istediği şey çocuklarının okutularak onların birer meslek sahibi yapılması değildir. Çocuk Kur’an okumayı öğrenecek, abdest almasını, namaz kılmasını öğrenecek ondan sonra hangi mesleği seçerse ona yönelecektir. Rüşdiye, İdadi gibi orta düzeyde tahsile gönderilmesini istemek söz konusu değildir. Mahalle mektebini bitirmesi yeterli görülmektedir. Orta dereceli okulların yaygınlaşması ancak II. Abdülhamit döneminde hız kazanacaktır.

Osmanlı toplumunun tabanı bu şekilde olunca Askerî Tıbbiye açıldığında burayı Rum, Ermeni ve Yahudi gençleri doldurmuştu. Devlet, ordusunda bu kadar gayrımüslimin subay olarak bulunmasını sakıncalı görünce, Askeri Tıbbiye dersleri arasına İslâm Fıkhı, İslâm İlmihâli dersleri koymak zorunda kalmıştı.

Günümüzde iktidarın İmam-Hatip Okulları’na bu derece önem vermesi Sultan Mahmut’un başlattığı eğitim hamlesinin bir uzantısı olarak kabul edilebilir. Sevindirici olan ise sadece İmam-Hatip eğitiminin yeterli bulunmayarak yüksek eğitime aktarılmasıdır.

- Reklam -
Prof. Dr. Yılmaz Kurt
Prof. Dr. Yılmaz Kurt
Prof. Dr. Yılmaz KURT 1971 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'ni; 1983 yılında DTCF Tarih Bölümü'nü bitirdi. 2003 yılınd doçent; 2009 yılında Profesör oldu. Tarih Bölümü Başkanlığı ve Osmanlı Araştırmaları ve Uygulamaları Merkezi Müdürlüğü görevlerinde bulundu. Türk Tarih Kurumu, Çukurova Tarihinin Kaynakları dizisinde 6 kitabı yayınlandı. Osmanlıca Dersleri 1 kitabı 25. baskısını yaptı. Evli ve 2 çocuk, 5 torun sahibidir.

SONSÖZ YORUMLARI

Lütfen yorumunuzu girin
Lütfen adınızı girin

Güncel Haberler

3 yıl akciğerine yapışan kemikle yaşadı

Mardin'in Mazıdağı ilçesinde yaşayan Ayşe Ekinci'nin (59) soluk borusuna, çorba içerken kaçan kemik, akciğerine saplandı.

Kapadokya’da mağarada çamur banyosu

Türkiye'nin önemli turizm bölgesi Kapadokya'da çamur banyosu yapılan kayadan oyma mağaralara, yerli ve yabancı turistler yoğun ilgi gösterdi.

Emlak, otomotiv, beyaz eşya hepsi de alarm veriyor

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Haziran ayına ilişkin inşaat maliyet endeksini açıkladı.

Tango iki kişiliktir

Geçtiğimiz Temmuz 2019’da Rusya dışişleri bakanı Lavrov, Moskova’da bir gazeteye verdiği röportajda, ABD’ye açık bir mesaj verdi.

1915 Çanakkale Köprüsü’nün ayakları yükseliyor

1915 Çanakkale Köprüsü'nün ayakları yükseliyor

Okan Buruk: Fenerbahçe maçı kötü başlangıcı silmek için önemli bir hedef

Süper Lig’in 2’nci haftasında Fenerbahçe ile oynayacağı maçın hazırlıklarını sürdüren Medipol Başakşehir’de teknik direktör Okan Buruk, antrenman öncesi basın mensuplarına açıklamalarda bulundu.

Bu Haberler Kaçmaz

Basın kartı gönüllerde “sarı” Olmaya devam ediyor

Başbakanlık'a bağlı olan ve Sarı Basın Kartı’nın verildiği Basın Enformasyon Genel Müdürlüğü kapatıldı, görev ve yetkileri Cumhurbaşkanlığı İletişim Bakanlığı'na devredildi.

Hükümet ve Memurlar Zam Konusunda Anlaşamadı

Ankara'da memurlar, toplu sözleşme görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması nedeniyle önce iş bıraktı daha sonra Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı önünde cüzdan atma eylemi yaptı.

Bunları da beğenebilirsinBenzer Haberler
Tavsiye Ederiz