İstanbul Ticaret Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapan Doç. Dr. Nihal Kocabay Şener Burak Toraman’ın yönettiği İletişim Çalışmaları YouTube kanalına “Sosyal Medya ve Sahte Haber” konusunda açıklamalarda bulundu.

Son günlerin tartışmalı konularından bir tanesi olan trol hesaplar ve sahte içerikli haberleri Burak Toraman’ın yönettiği İletişim Çalışmaları YouTube kanalına anlatan Doç. Dr. Nihal Kocabay Şener “Sahte içerikli haberler sosyal medyadan önce de yapılıyor muydu?, Sahte haber kavramı sosyal medyanın etkisi ile neden daha çok ön plana çıkmaya başladı?,İnsanların gördüğü her haberi teyit etmeden itibar etmesi sahte haberin yaygınlaşmasında bir etken midir?” sorularına cevap verdi.

Sahte haber konusunun iki yıldır gündeminde olduğunu belirten Şener “Sahte haber kavramının bizim yaşamımıza çok fazla girdiğini görmeye başlayınca haber alanına doğru ilgimi yönelttim. İki sene içerisinde beşe yakın çalışma yapmaya çalıştım.” dedi.

Sahte içerikli haberler sosyal medyadan önce de yapılıyor muydu?

Şener: Haber kavramı ne kadar eskiye dayanıyorsa sahte haber de o kadar eskiye dayanır. Daha önceki zamanlarda bizler belki bu haberlere sahte haber demiyorduk. İletişim fakültelerinden mezun ya da ilgisi olan arkadaşlar bilecektir ki asparagas haber denilen bir kavram var. Asparagas haber masa başında oturulmuş ve uydurulmuş olan haberdir. Bu bize sosyal medyanın olmadığı zamanlarda da sahte haberciliğin olduğunu göstermektedir. Eski dönemlerde tiraj kaygısı ile bu tarz haberlere ilgi çektiğinden dolayı başvurulabiliyordu. Sahte haber yazılı medyanın başından beri olduğunu söyleyebiliriz. Ancak son yıllarda bunu daha çok konuştuğumuz görmekteyiz. Bunun nedeni ise sahte haber geçmiş zamanlarda hayatımızı önemli derecede etkilemiyordu. İnternetin olmadığı yıllarda gazetelerin belli bir formatı olduğu için gazeteye girebilecek haber sayısı az çok belli bir sayıda oluyordu. İnternetin önemli bir faktör olduğu günümüzde gazetelerin oluşturmuş olduğu web sitelerinde böyle bir sınırlama yok. Gazete editörleri istediği sayıda haberleri web sitelerine yükleyebilir. Gazete günde bir kere yayımlanıp elimize bir kere ulaşırken, internet ortamında heran her saniye haber üretebilirsiniz. Web sitelerine yüklenen haberlerden dolayı haber sayısının artmasıyla sahte haber kavramı daha çok gündemimize giriyor.

Sahte haber kavramı sosyal medyanın etkisi ile neden daha çok ön plana çıkmaya başladı?

Şener: Bilindiği üzere daha önce geleneksel medya vardı. Belirli bir zamanın içerisinde bizler oradan haber alıyorduk. Günümüzde geleneksel medya hala devam etmekte ancak insanların birçoğu haber almak için sosyal medyayı kullanıyor. Genç neslin haber alışkanlıkları içerisinde sosyal medya var ancak sosyal medyadan aldığı habere güvenmiyor. Sosyal medyadan aldıkları habere akıllarında bir soru işareti koyuyorlar.
Araştırma yapılırken “Sosyal medyadan aldığınız habere güveniyor musunuz?” diye bir soru sorulduğunda hangi sosyal medya ya da sosyal medyadaki hangi hesap? Kişisel bir sosyal medya hesabından yazılmış bir şeye güvenilmiyor olabilir. Ancak sosyal medya platformlarında kurumsal hesaplarda bulunmakta. Kurumsal hesaplar da sosyal medyayı kullanarak bilgi akışı sağlıyor. O bilgilere de mi güvenmiyoruz? Araştırmalarda bu sorular bir soru işareti olarak karşımıza çıkmakta. “Sosyal medyadan aldığınız habere güveniyor musunuz?” sorusu ucu açık bir soru. Kişisel olarak bende x birinin paylaştığı bilgiye güvenmiyorum ancak orada takip ettiğim, güvendiğim web sitesi veya haber sitesinin paylaşmış olduğu bilgiye güveniyorum. Bundan dolayı hangi içerik güvenilir bunun sorgulanması gerekiyor.

İnsanların gördüğü her haberi teyit etmeden itibar etmesi sahte haberin yaygınlaşmasında bir etken midir?

Şener: İnsanlar birinin yapmış olduğu bir haberi görüyorlar ve herhangi bir şekilde teyit etmeden hoşuna gittiği için paylaşabiliyor. Paylaşmak aslında çok sıkıntılı bir şey çünkü çok daha hızlı bir şekilde yayılmasına katkı sağlamış oluyorsunuz. Yapılan bir araştırmada sahte haberin mi yoksa doğru haberin mi daha hızlı yayıldığı test ediliyor. Testin sonucunda Twitter’da sahte haberin 7 kat daha hızlı yayıldığı gözlemleniyor. Yedi kat daha hızlı yayılmasının nedeni ise sahte haberin daha ilgi çekici olması. Sahte haber ya da sahte bilgi içerikleri genel olarak komplo teorileri, açıklanamayan olaylar ya da ilgi çekici konulardan oluşuyor. Bu sahte haberler sadece yazılı değil içerisinde görseller ve videolar da barındırmakta. Bir sitede teyit edilen haberlere bakıldığında çoğunun görsel içerik barındırdığını ya da görsel teyit edildiğini görmemiz mümkündür. Buna bir örnek verecek olursam geçtiğimiz günlerde Ankara’yı etkisi altına alan yağış sonrası sosyal mecrada Ankara’da yaşanmış gibi bir video paylaşıldı. Dikkat edildiğinde bu video İstanbul’da, Ankara’da ya da Çin’de yağmur yağsa da sürekli olarak paylaşılıyor. Bu video aslında bir noktada kaydedilmiş üstüne efekt yapılmış ve konusu geçen yerlerle herhangi bir ilgisi bulunmamakta.
Bazı insanlar sahte haberleri kasti olarak yaymakta. Sahte haberi yayanlar bunu kasti olarak mı yoksa bilmediği için mi yayıyor? Biz bunların bazılarına trol diyoruz. Yanlış olduğunu bilerek üretiyor ve yaygınlaştırıyor. Bunu eğlence olsun diye yapıyor da olabilir çıkarı olduğu içinde yapıyor olabilir. Onunla daha sonra karşılaşan kişiler ise bunu değerli bulup, inanıyor olabilir. Birey hoşuna gittiği için ya da yakın hissettiği için bu sahte haberi paylaşıyor olabilir.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz