Dil üstünde laf kandırmacaya retorik

0
3
- Reklam -

Nerden estiyse… Köşenin bilimsel akıl sağlayanı Profesör Süreyya Yiğit’in paylaşımlarını sohbete serpiştirerek söz sanatlarını konu alan bilgi dalı retorik üzerine laf cambazlığı yapalım istedim… İngilizler, ‘Literally’der geçerler, oysa o lafı ifade edebilmek için biz ‘kelimenin tam manasıyla’ demek zorundayız…Gerçi onların da lafı uzattıkları, geveledikleri çok yer var… God bless you (Tanrı seni uzun ömürle kutsasın) derler mesela…biz çakarız lafı; ÇOK YAŞA…

Bu icaz (az lafla çok anlatmak) olayının ve iyi bilinen bir esere benzetme yapmanın… Edebiyatı hicazdan icaza, ağdalı tasvirlerden kısa betimleme noktasına, ‘less is more/az çoktur’ diyerek tasarımda minimalizm çığırını açan ünlü mimar Mies van der Rohe getirdi. Neredeyse sırf emojilerle derdimizi anlatacağız. Kinaye veya alegori, bir fikri kapalı,   dolaylı   olarak   anlatan   üstü   örtülü söz. Edebiyatta bir maksattan dolayı sözü hem   hakiki, hem mecazi anlamlara uygun olarak kullanmaktır. Bir kelimeyi gerçek anlamının dışında benzetme gayesi gütmeden ve engelleyici ipucu olmaksızın mecazlı anlamda kullanmak olarak da tarif edilir. Kinayeli bir ifadede sözün gerçek anlamı da kastedilmiş olabilir. Kinaye başka bir deyişle gerçeği mecaz yoluyla dolaylı olarak anlatmaktır. Deyimlerin çoğu mecazlı anlamlarıyla kullanıldıkları için kinayeli sözlerdir. Birde Yiğit Süreyya ne diyor bu hususta ona bakalım. ‘Retorik -Eskilerce kabul edilen bilginin yedi ana temelini: retorik, gramer, mantık, aritmetik, geometri, müzik ve astronomi teşkil ederdi ve bunlar da günümüzde bilim ve beşerî bilimler olarak adlandırdığımız yedi liberal sanat ve bilimi olarak tanınır. Bunlar orta çağ öğreniminin en önemli konularıydı ve onların incelenerek, aklın mantığın doğal ışığının hâkim olacağı düşünülüyordu. Retorik, ikna edebilmemiz ve öğretebilmemiz için etkili ifade becerisi olarak kabul edilir. Aristo ‘Retorik’ adlı yapıtının başlangıcında retoriğin mantığın diğer yarısına karşılık geldiğini, açıkçası aralarındaki farkın retoriğin daha geniş, mantığın ise daha sınırlı olduğunu belirtir. Çiçero için de mantık bilinmeden “düzgün” bir konuşma yapılamaz: Mantık, retoriği öğrenmede önemli bir rol oynar.Her bir konuyu zıt yönleri ile tartışma yöntemini, sadece bir konuda gerçeğe yakın olanın başka şekilde bulunamayacağından değil, aynı zamanda en iyi retorik alıştırması olduğu için benimsenir. Bu metodu ilk önce Aristo ve daha sonra onu takip edenler kullandı. Tartışma sırasında bir konuda yetkin kişi olmaktan çok mantık yürütme gücü gereklidir. Platon tarafından kurulan Akademi’nin hem Eski hem

- Reklam -

de Yeni Akademi’sindeki ortak fikir, şüpheciliğe olan temel bağlılıklarıydı: İnsanların dünya hakkındaki bilgilerinden emin olamayacakları ve bu nedenle hiçbir felsefenin her zaman doğru olmadığı idi. Bir konunun tüm yönlerini görme ve ne kadar değerli olursa olsun herhangi bir inancın yalnızca geçici olduğunu ve daha iyi bir argüman ortaya çıkarsa daha sonra değişebileceğini anlama ve kabul etme yeteneği de dahil olmak üzere gerçek zihinsel yetenekler gerektirirdi. Bu da, modern bilimsel yöntemin altında yatan yaklaşımdır.Sizin anlayacağınız retorik icat oldu belagat fısladı

- Reklam -