Atatürk Samsun’a nasıl gönderildi?

0
840

Mustafa Kemal Paşa, Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı’nın lağvı üzerine Adana’dan İstanbul’a geldi.

İstanbul’un itibarlı semtlerinden Osmanbey’de Halaskârgazi Caddesi’nde bugün Atatürk Müzesi olarak kullanılan konağı kiraladı. Böyle saygın bir semtte böylesine bir konağı tutabilmek bir Tuğgeneral için bile büyük fedakârlık anlamına geliyordu. Ancak Mustafa Kemal Paşa kafasındaki büyük projeleri gerçekleştirebilmesi için yapacağı görüşmeler için bu fedakârlığa çoktan razı olmuştu.


Trabzon ve çevresinde durum son derece tehlikeli idi. Fener Rum Kilisesi’nin öncülüğünde Samsun ve Trabzon’a yurt dışından binlerce Rum ve Ermeni getirilmiş “göçmen”, “mülteci” gibi adlarla bölgeye yerleştirilmişti. İşte bu Pontusçu çeteler Türk köylerine saldırdıkları yetmezmiş gibi bir de dünya kamuoyuna saldırıya uğradıkları yalanını yayıyorlardı.
İstanbul işgal altında idi. Her gün Anadolu’nun bir kasabası, bir şehri çeşitli bahanelerle işgal ediliyordu. Bütün Osmanlı Türk aydını ve askeri, Anadolu’ya geçmek ve yeni bir direniş başlatmanın tek umut olduğunu düşünmeye başlamıştı. Mustafa Kemal Paşa ise Halaskârgazi’deki konakta gerekli kişilerle görüşerek direnişin planlarını yapmakta idi. Tek çare kendisinin 9. Ordu Kıtaatı Müfettişliği ile Samsun’a gönderilmesi idi. Bunun için Sultan Vahideddin 30 Nisan 1919 tarihli iradeyi yayınladı.

- Reklam -


O zamanki Genel Kurmay İkinci Başkanı görevinde bulunan Diyarbakırlı Kâzım Paşa, Mustafa Kemal Paşa ile görüşerek hazırladıkları görev talimatnamesini Harbiye Nazırı Şâkir Paşa’ya mühürletti. Bakanlar Kurulu (Meclis-i Vükela)’da okunan talimatname tasdik olunarak yürürlüğe girdi. 7 Mayıs 1919’da şifre telgraflarla ilgili makamlara bildirilen bu talimatname ve irade Türk Tarihi’nin akışını değiştirecek çok önemli bir belgedir. Mustafa Kemal Paşa, görünüşte Karadeniz Bölgesi’ndeki asayişsizlik olaylarını önlemek için gidiyordu. Ama gerçekte askeri ve idari bütün yetkilere sahip bir devlet adamı olarak Anadolu Direnişi’nin başlatmak üzere gidiyordu. Mustafa Kemal Paşa’nın olağanüstü yetkilerle Samsun’a gitmesine sıcak bakmayan iki kişi Adalet Nazırı ile Şeyhülislâm Efendi idi. Gariptir ki 19 Mayıs 1919’da yeni hükümete sadrazam olarak atanacak olan Damat Ferid Paşa, bu atamaya karşı değildi. Fevzi (Çakmak) Paşa da İngilizler’i Mustafa Kemal Paşa’nın İttihatçılara düşman olduğu konusunda iknâ etmişti (Selâhattin Tansel, Mondros’tan Mudanya’ya Kadar, c.I, Ankara 1977, s. 226).


Sultan Vahîdeddin, Fevzi Paşa’dan genç generallerin bir listesini istemişti. Bu komutanlar, “vatanına aşkla bağlı, vatan acısıyla yanan, vatan kurtarma yolundaki bir hamleyi omuzlayabilecek kabiliyette, azimli, fedakâr ve atılgan” olacaklardı. Fevzi Paşa’nın gönderdiği listede 1. sırada Mustafa Kemal Paşa vardı. Her generalin isimlerinin karşısına karakterleri de yazılmıştı. Mustafa Kemal Paşa, “Fevkalâde becerikli, kabiliyetli, hamleci, teşebbüs ruhuna malik, fakat son derece ihtiraslı ve yüksek emelli bir insan” diye yazmaktaydı (Tansel, s. 227).
15 Mayıs 1919’da Yıldız Sarayı’nın küçük bir salonunda Sultan Vahîdeddin, Mustafa Kemal Paşa ile bizzat görüşerek kendisine sözlü talimatlarını iletti. Mustafa Kemal Paşa, “Nokta-i nazarınızı anlıyorum” diyerek Padişahın yanından çıktı. 16 Mayıs’ta 18 kişilik kurmay heyetiyle Bandırma Vapuru’na binerek İstanbul’dan ayrıldı.
Bu ayrılışın İngilizler’den habersiz yapıldığı vs. doğru değildir. İngilizler, İttihat’çı olmayan bu genç generalin 18 subayla birlikte Samsun ve Trabzon çevresinde asayişi sağlamak için gittiğini sanıyorlardı.


İngilizler de, Sultan Vahîdeddin de, hatta aynı gemide bulunan Kurmay Albay Refet (Bele) Bey, Kurmay Yarbay Mehmed Arif Bey (Ayıcı Arif) de, “son derece ihtiraslı ve yüksek emelli” Mustafa Kemal’in gerçek niyetini kesinlikle bilmiyorlardı.
19 Mayıs 1919’da Bandırma Vapuru’nun kaptanı İsmail Hakkı (Dursun) Kaptan Samsun limanına bu 19 kahramanı indirirken büyük bir ihtimalle tarihin en ağır yükünü taşıdığını o da bilmiyordu (Fethi Tevetoğlu, Atatürk’le Samsun’a Çıkanlar, Ankara 1971, s. 14).
19 Mayıs Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı kutlu olsun.

- Reklam -

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz