Şiirlerde öğütler

0
656

Balasagunlu Yusuf’un 1069 yılında Balasagun’da başlayıp 1070 yıllarında Kaşgar’da tamamlayarak, Karahanlıların büyük kağanı Tavgaç Ulu Kara Han’a sunduğu ,mutluluğa eriştiren bilgi anlamına gelen ” Kutadgu Bilig”, Türk dili, edebiyatı ve düşüncesinin yüksek değerlerini ve gelişmesini anlatan en önemli bir yapıttır.Öğütlerden alınacak dersler vardır.

KUTADGU GİLİG’DEN DİLE DAİR SEÇME BEYİTLER:

-Anlayışa ,bilgiye tercüman olan dil,
İnsanı aydınlatan duru dilin kıymetini bil.
-İnsanı dil değerlendirir,
insan onunla mutludur.
-İnsanı dili rezil eder,
insan dili yüzünden başından olur.
-Dil aslandır,iyi bak eşiğinde yatar,
Ev sahibi dikkat et, sonra başını yer.
-Dilinden eziyet çeken adam ne der,
Dinle de ona göre hareke t et,aklında tut.
-Sözüne dikkat et başın gitmesin,
Dilini tut dişin kırılmasın.
-Arif dil için özlü bir söz söyledi:
Ey dil sahibi başını gözet, dedi,
-Sen kendi selametini istiyorsan,
Ağzından kötü bir söz kaçırma.
-Söz bilerek söylenirse bilgi sayılır;
Bilgisizin sözü düşman kayırır.
–Çok sözden hiç fayda görmedim,
Ama iyi sözden iyisini görmedim.
-Bak doğan ölür, ama sözü kalır,
İnsanın kendisi gider adı kalır.
Hükümdarlara bilgi ve yön veren ,bilgiye, insana, devlete, iyilik ve kötülüğe dair düşünceler ve örneklerin yer aldığı bu eseri çok beğenen Karahanlı Hakanı, Balasagunlu Yusuf’u ( Has Hacip -Tayangu) unvanı ile ödüllendirmiş ve kendisine “Uluğ Has Hacip ” başdanışman olarak atamıştır.
Tarihi İpek Yolu kültür araştırmalarımda, 1992 ve sonraki zamanda Balasagunlu Yusuf, bize sanki manevi rehber oldu. Yer kürede en büyük kültür yolu olanİpek Yolu’nu büyük bir ilgi ve heyecanla baştan sona araştırdık.
Karahanlı Devleti’ne başkent olmuş Balasagun’da, tarih ve kültür hazineleri , yorgun zamana karşı mücadelesini sürdürmekte.Bu antik kenti ve çevresini saran zengin kalıntıları görmek büyük bir mutluluk.İnsan, doğa ve tarih, Balasagum’da buluşmuş,kaynaşmış ve abideleşmiş.
Kutadgu Bilig eserinde ” Aydolmuş” adıyla yer alan Yusuf, “İpekli kumaş kıymetli olduğu için baş köşede duruyor”, “İyi seçkin bir şeydir,seçkin olanı ancak bu niteliğe sahip olanlar ister”,”Ey oğul! Özünü ve sözünü doğru tut”,”Ey Hükümdar! Sağ elin kılıç sallar ve vururken,sol elinle mal dağıt” sözleri ile devlet yönetiminde görev alan yöneticilere yol gösterici yüksek anlamlı öğütler vermiştir.
Kutadgu Bilig eseri ve Yusuf has Hacip adıyla tarihte yerini alan Balasagunlu Yusuf, astronomi, matematik,felsefe ve tıp alanlarında zamanın eğitimlerini alarak kendini yetiştirmiş ,siyasal ve toplumsal hayat konusunda deneyimler kazanmış ve ayrıca kuşçuluk, santraç,okçuluk,avcılık ve çevgan( bir çeşit polo) ile ilgilenmiş olup, örnek alınacak çok yönlü bir kişiliğe sahip bulunmaktadır. Balasagun ve Yusuf isimleri birbirleriyle ve tarihle bütünleşmiştir.
“Söz ağzında iken sahibinin esiridir.ağızdan çıktıktan sonra sahibi onun esiridir,/ Akıl bir meşaledir” diyerek insanlığa ders veren Balasagunlu Yusuf’a selam olsun.