Fitne Madeni: Sadeddin Köpek

0
837

Sadeddin Köpek (SK), Anadolu Selçuklu Devleti vezirlerinden birisidir.

Gözleri gerçekten sürmeli mi idi bilmiyoruz, ama kendisini artık TRT1’in gururu “Diriliş Ertuğrul” dizisi sayesinde yakından tanıyoruz.

Öncelikle ilginç ismi üzerinde durmak istiyorum. Köpek, onun lakabı filan değil gerçek adıdır. Konya-Aksaray arasında yaptırdığı Kervansaray’ın kitabesinde adı “Köpek bin Muhammed” olarak geçer. O dönemde, “Boğa”, “Ak Boğa”, “Börü”, “Ak Börü”, Dana (Er Dana), Koyun (Ganem), Kurd, Ördek, Sungur kullanılan hayvan isimlerdendi. Artukoğulları’ndan bir beyin de adı Köpek idi. Hayvancılıkla geçinen bir toplumda bir çoban köpeğinin değerini düşünürsek Köpek adının kişi adı olarak kullanılmış olmasının sebebini çok daha iyi anlarız.

Sadeddin Köpek
Sadeddin Köpek

Selçuklu Sultanı I. Alaaddin Keykubad 1226 yılında Harput civarında Eyyûbilere karşı savaşırken SK sol kol komutanı olarak görev yapmaktaydı.

İbni Bibi’nin ünlü eserinde SK’ten “emir-i şikar= av komutanı), nakkâş ve mi’mâr” olarak söz edilir. Beyşehir Gölü kıyısında (1226- 1236)’da yaptırılan ve Ankara Üniversitesi’nin desteğiyle ortaya çıkarılan ünlü Kubadabad Sarayı’nın mimarıdır.

Sultan Alaaddin, Moğol tehlikesini önlemek amacıyla elçilere verilen ziyafette zehirlenerek öldürüldü (1237). Oğlu II. Gıyaseddin Keyhüsrev, babasının ölümüne fazlaca üzülmeksizin Kayseri’ye kadar gelerek Selçuklu tahtına oturdu. Gıyaseddin’in tahta geçmesinde baş rollerde SK vardı. Bundan sonraki birçok kirli olayın ardından hep onun ismi çıkacak, sınırsız hırsı Selçuklu tahtına kadar uzanacaktır.

SK, Alaaddin Keykubad’ın şüpheli ölümünden sonra Anadolu’ya sığınan Harezm askerlerinin komutanı Kayırhan’ı Maraş yakınlarında Zamantı kalesinde zehirletti. Bütün Harezm askerleri isyan ederek, Doğu Anadolu’ya doğru etrafa zarar vererek çekilmeye başladılar.

Diriliş-Ertuğrul
Diriliş-Ertuğrul

Ünlü atabey Şemseddin Altun-aba, çevirilen entrikaları anladığını belli etmenin cezasını hayatı ile ödedi. Sıranın kendisine geldiğini anlayan Vezir Taceddin Pervane, Ankara’ya kaçarak gözden kaybolmaya çalıştı. Emirülümera Kemâleddin Kâmyâr, Sultan’ın huzuruna çıkarak durumu anlatmaya cesaret edemedi. Hemen ardından sultanın kardeşi İzzeddin Kılıçarslan’ın annesi Melike-i Adiliyye Ankara kalesine getirtilerek burada boğduruldu.

Pervane Taceddin, kenara çekilip gözden uzak kalmaya çalışmanın çözüm olmadığını anlamakta gecikmedi. Kendisine yöneltilen suç, bir mugannî (şarkıcı) kadına tecavüz etmekti. Sultan’ın yüzüğü ile Ankara’ya gelen SK ileri gelenleri toplayarak Sultan’ın emrini tebliğ etti. İki gün sonra mallarının yerini söyleyen Pervane Taceddin zina suçlamasından dolayı taşlanarak öldürüldü. Ünlü Emir Celaleddin Karatay bile “selâmet der kenâr est” diyerek kenara çekildi.

Sadeddin Köpek
Sadeddin Köpek

O zamana kadar hile ve entrikadan başka bir şey yapmamış olan SK, Sümeysat (Samsat) kalesini aldı. Buradan aldığı güçle eski karakterine döndü. Hüsameddin Kaymerî’yi ve ardından Kemaleddin Kâmyâr’ı Gavele (Gevele) kalesinde öldürttü.

Artık son hedef Sultan II. Gıyaseddin Keyhüsrev’in kendisi idi. Onun aleyhinde propaganda yürütmeye başladı. Bu arada kendisinin kara budundan (halktan) birisi olması en büyük engeldi. Hemen bir senaryo yazdı: Annesi Şehnaz Hatun, Konya’nın ileri gelen ailelerinden birisinin kızıydı. Sultan I. Gıyaseddin Keyhüsrev’den 2 aylık hamile iken saraydan çıkarılmış ve kendi babası olarak bilinen kişiye verilmişti. Dolayısıyla gerçek babası I. Gıyaseddin idi. 7 aylık olarak dünyaya gelmişti. Böylece SK gizli bir şehzâde oluyordu.

Selcuklu Kartalı
Selcuklu Kartalı

Bu arada Sultan II. Gıyaseddin Keyhüsrev’in bir şehzadesi dünyaya gelmişti. Kardeşleri İzzeddin ve Rükneddin’in yaşaması için artık bir sebep kalmamıştı. Ancak Borgulu (Uluborlu) Kalesi’ne gönderilen görevli Mübâreziddin Armağan Şah, Sultan’ın emrini yerine getirmiş gibi yaparak elini kana bulamadan geriye döndü.

Sultan Gıyaseddin suikast sırasının kendisine geldiğini anlayınca Sübaşı Hüsamedddin Karaca’yı SK’i öldürmekle görevlendirdi. Ancak iki canbaz bir ipte oynamıyordu. Karaca Bey Köpek’in güvenini kazansa da, ünlü caniyi avlamakta başarılı olamadı. Emir-i alem Doğan (Toğan) Bey onu kılıç darbesi ile yaralamıştı. Yaralı şekilde Saray’ın şaraphanesine sığınan SK, burada şarabdâr ve adamları tarafından öldürülerek binbir günahla kirlenmiş vücudu ortadan kaldırıldı.

Ertugrul Gazi
Ertugrul Gazi

Konya-Aksaray yolu üzerinde Tömek köyü yakınındaki Sadeddin Köpek Hanı (Zazadin Hanı) bütün bu günahlara ve kötülüklere karşılık küçücük bir kefâret gibi kaldı1. Allahu aʿlem bi’s-savâb. Doğruyu en iyi bilen ancak Allah’tır.

(Kaynakça: İbni Bibi, El Evamirü’l-Ala’iyye fi’l-umûri’l- Ala’iyye (Selçuknâme), C.I-II, Hazırlayan Mürsel Öztürk, Kültür Bakanlığı 1000 Temel Eser, Ankara 1996; Muharrem Kesik, “Sâdeddin Köpek”, DİA, c.35, İstanbul 2008, s. 392- 393).