Faizler tırmanıyor

0
335

Başbakan Yıldırım, Eylül’de gündem ekonomi demişti ama bir türlü sıra gelmiyor. Kuzey Irak’tı, Trump’la, Putin’le görüşme derken, TEOG derken, bizim siyasetçilerden çok ekranda görünen beyaz saçlı teyzenin, FED Başkanı Yellen’in, ne dediğini anlamaya çalışırken, ekonominin ateşi de çıkmaya devam ediyor.

Özellikle bankaların mevduata ve kullandırdıkları kredilere uyguladıkları faizlerdeki artış hızlandı.
Mevduat faiz oranları yıllık brüt yüzde 14’e oturdu. Bankalar hatırlı müşterilerine yolladıkları mesajlarda bin lira ve üstü mevduata yıllık yüzde 14 faiz vereceklerini duyuyorlar. Duyuruda bu oranın ay Eylül ayı sonuna kadar geçerli olacağı da önemle belirtiliyor. Peki ya sonra ne olacak? Artacak mı düşecek mi? Bilen yok.

Diğer yanda da kredi faizleri aldı başını gidiyor. Kredi faiz oranları, Eylül ayı başında geçen Ağustos ayına göre, ihtiyaç kredisinde, yüzde 17,9’dan yüzde 18,3’e, taşıtta yüzde 16,2’den yüzde 16,3’e, konutta yüzde 12,5’den yüzde 13’e çıktı.

En büyük artış tüketici kredilerinde yaşanıyor. Bu krediler yüzde 16,2’den yüzde 17,3’e ulaştı. Bu arada şunu da belirtelim, bankaların vadesiz hesaplara eklediği, paramız bittiğinde, farkında olmadan kullandığımız ve daha çok hesap avansı olarak bilinen, genellikle 2 bin lira düzeyinde tutulan kredi mevduat hesaplarına (KMH) da aynı oranı uyguluyorlar. Bankalar hesabınıza bir para girişi olsa önce buradan kullanılan parayı anında, faiziyle bu orandan alıyorlar, geri kalanını size bırakıyorlar.
Bu oranlara rağmen kredi talebi de sürüyor. Ağustos ayının sonu ile Eylül ayının ilk haftasına bakıldığında, ki yarısı bayram tatiliydi, bu oranlar üzerinden 700 milyon lira konut, 2,9 milyar lira da tüketici kredileri ve KMH hesapları kullanılmış.

Ancak taşıt kredilerinde ibre oynamıyor. Daha önce “taşıt sektöründe durgunluk yaşanıyor, ihracat olmasa sektör zora girecek” şeklindeki ifadelerimizi bu sektörde kullanılan kredi tutarları destekliyor. Bu yılın Mart ayında 6,5 milyar lira düzeyindeki taşıt kredileri, Temmuz ayına kadar sadece 200 milyon lira olarak genişlemiş, Eylül ayı başına kadar aynı düzeyde, 6,7 milyar lira olarak kalmış. Taşıtta, vergiler; üretim veya Türkiye’ye giriş fiyatının iki katına çıkarsa kimse bankaya gidip kredi almaz.

Dikkat çeken diğer konu da bankaların kredi/mevduat ilişkisi. Yine Eylül ayının ilk hafta verilerine göre, bankaların kullandırdığı kredi tutarı geçen Temmuz ayına göre, son bir yıl içinde 360 milyar dolar artışla 1 trilyon 942 milyar liraya ulaştı. Mevduattaki artış ise bir trilyon 442 milyon lira. Başka bir deyişle bankalar topladıkları mevduatın yüzde 25 oranı fazlasıyla kredi kullandırdılar. Bu artışın en büyük nedeni uçana kaçana verilen hazine garantili kefalet kredileri.
Bu rakamlar bile faizlerin neden arttığını göstermeye yeterli. Bankalar bu açığı bir an önce kapatmak için para topluyorlar. Yüksek faizden de daha fazla “risk alıp” para kullandırmak istemiyorlar ve nazlı davranıyorlar. Tabii, Hazine’nin yüzde 12 oranından sürekli iç borçlanmaya gitmesi de diğer önemli etken.
Bu rakamlarla 3. çeyrekte tekrar nasıl yüzde beş büyüme yakalanacak, göreceğiz. Bir de döviz kurları sallanmaya, dalgalanmaya başlarsa faizdi, enflasyondu, yılsonunu yine zor getiririz.